Bulgarcada hafta понеделник (ponedélnik) ile başlar, неделя (nedélya) ile biter: ponedelnik pazartesi, nedelya pazar demektir. Ay adları Latinceden gelir ve çoğu tanıdık görünür; temmuz юли (yúli), haziran юни (yúni), ekim октомври (októmvri), kasım ноември (noémvri) olarak söylenir. Dört mevsim пролет (prólet) ilkbahar, лято (lyáto) yaz, есен (ésen) sonbahar, зима (zíma) kıştır. Dört ana yön север (séver) kuzey, юг (yúk) güney, изток (ístok) doğu, запад (zápat) batıdır.
Bu dersin ilk sürümünü 2014’te yazmıştım; bu sürümde tabloları baştan kurdum, okunuş hatalarını düzelttim. Okunuşta vurgulu ünlünün üstünde bir çizgi var (ponedélnik), ı harfi de Bulgarcadaki ъ (ı) sesini gösteriyor. Kiril harflerini henüz okuyamıyorsan önce Bulgar alfabesi dersine göz at; tarih ve saat için gereken rakamlar Bulgarca sayılar dersinde.
BÖLÜM 1 · GÜNLER VE SAAT
1. Bulgarca haftanın günleri: ponedelnik hangi gün?
Pazartesi Bulgarca понеделник (ponedélnik) demektir ve Bulgar takviminde hafta bu günle başlar.
| Türkçe | Bulgarca | Okunuş |
|---|---|---|
| pazartesi | понеделник | ponedélnik |
| salı | вторник | ftórnik |
| çarşamba | сряда | sryáda |
| perşembe | четвъртък | çetvırtık |
| cuma | петък | pétık |
| cumartesi | събота | sıbota |
| pazar | неделя | nedélya |
Gün ve ay adları cümle başında değilse küçük harfle yazılır. Понеделник (ponedélnik), неделя (nedélya, pazar) gününden sonra gelen gün demektir; Türkçedeki pazartesi de “pazar ertesi” olduğu için iki dil aynı fikri kullanır. Üç gün adı sıra sayısından türemiştir: вторник (ftórnik, salı) ikinci, четвъртък (çetvırtık, perşembe) dördüncü, петък (pétık, cuma) beşinci gün demektir. Сряда (sryáda, çarşamba), orta anlamındaki среда (sredá) ile aynı köktendir; събота (sıbota, cumartesi) Şabat’tan gelir, неделя ise eski dilde iş yapılmayan gün demektir.
Yazıldığı gibi okunmayan tek gün вторник (ftórnik, salı): в (v) harfi т (t) harfinden önce f okunur. Uzun görünen четвъртък (çetvırtık, perşembe) kelimesini hecelere ayırarak oku: çet-vır-tık; vurgu ortadaki hecede. Cuma ile cumartesinin Bulgarcasında geçen ъ (ı) harfini de ı diye okursun: pétık, sıbota.
2. “Pazartesi günü” nasıl denir: в понеделник (f ponedélnik)
Türkçede “pazartesi günü” dediğin yerde Bulgarca gün adının önüne в (v) edatını koyar.
| Türkçe | Bulgarca | Okunuş |
|---|---|---|
| pazartesi günü | в понеделник | f ponedélnik |
| salı günü | във вторник | vıf ftórnik |
| çarşamba günü | в сряда | f sryáda |
| perşembe günü | в четвъртък | f çetvırtık |
| cuma günü | в петък | f pétık |
| cumartesi günü | в събота | f sıbota |
| pazar günü | в неделя | v nedélya |
| her pazartesi | всеки понеделник | fséki ponedélnik |
| Bugün günlerden ne? | Кой ден е днес? | kóy dén e dnés |
| Bugün çarşamba. | Днес е сряда. | dnés e sryáda |
Tek harflik edat, sonraki kelimeyle bitişik söylendiği için sesi değişir: п, с, ч (p, s, ç) gibi sert bir ünsüzden önce f, н (n) gibi yumuşak bir sesten önce v okunur. Kelime в (v) ya da ф (f) ile başlıyorsa iki benzer ses art arda gelmesin diye edat във (vıf) olur; günlerde buna yalnız salı uyar: във вторник (vıf ftórnik). Her hafta tekrarlanan bir iş için edat yerine всеки (fséki) “her” kelimesini koyarsın. Днес е сряда. (dnés e sryáda, bugün çarşamba) cümlesinde ise edat yoktur, çünkü gün adı burada zaman bildirmez, bugünün adını söyler.
3. Zaman kelimeleri ve saat: Колко е часът? (kólko e çasıt, saat kaç?)
Gün adlarından sonra en sık kullanacağın kelimeler, bugünden ileri ve geri sayan küçük zaman sözcükleridir.
| Türkçe | Bulgarca | Okunuş |
|---|---|---|
| gün | ден | dén |
| hafta | седмица | sédmitsa |
| ay (takvim ayı) | месец | mésets |
| yıl | година | godína |
| bugün | днес | dnés |
| yarın | утре | útre |
| dün | вчера | fçéra |
| öbür gün | вдругиден | vdrúgiden |
| evvelsi gün | онзи ден | ónzi dén |
| bu hafta | тази седмица | tázi sédmitsa |
| geçen hafta | миналата седмица | mínalata sédmitsa |
| gelecek hafta | следващата седмица | slédvaştata sédmitsa |
| geçen yıl | миналата година | mínalata godína |
| gelecek yıl | следващата година | slédvaştata godína |
Вчера (fçéra, dün) kelimesinde в (v) harfi ч (ç) harfinden önce f okunur; harf harf okursan “vçera” dersin. Утре (útre, yarın) kelimesini alfabe dersinde gördüğün утро (útro) sabah kelimesiyle karıştırma. “Geçen” ve “gelecek” sözleri arkasından gelen kelimeye göre biçim değiştirir; şimdilik tablodaki kalıpları bütün olarak öğrenmen yeterli.
| Türkçe | Bulgarca | Okunuş |
|---|---|---|
| sabah, sabahları | сутрин | sútrin |
| öğleden sonra | следобед | sledóbet |
| akşam, akşamları | вечер | véçer |
| gece | нощ | nóşt |
| geceleyin | през нощта | prez noştá |
| bu sabah | тази сутрин | tázi sútrin |
| bu akşam | довечера | dovéçera |
| dün akşam, dün gece | снощи | snóşti |
| yarın sabah | утре сутрин | útre sútrin |
Сутрин (sútrin) ile вечер (véçer) tek başına “sabahları” ve “akşamları” anlamında da kullanılır: Сутрин пия кафе. (sútrin píya kafé) Sabahları kahve içerim. Saati Колко е часът? (kólko e çasıt) diye sorarsın, cevap Часът е (çasıt e) ile başlar.
| Türkçe | Bulgarca | Okunuş |
|---|---|---|
| Saat kaç? | Колко е часът? | kólko e çasıt |
| Saat üç. | Часът е три. | çasıt e trí |
| Saat on buçuk. | Часът е десет и половина. | çasıt e déset i polovína |
| Saat sekize çeyrek var. | Часът е осем без четвърт. | çasıt e ósem bes çétvırt |
Buçuk için и половина (i polovína), çeyrek eksik için без четвърт (bes çétvırt) eklenir; без (bes) kelimesinin sonundaki з (z) harfi ч (ç) harfinden önce s okunur.
BÖLÜM 2 · AYLAR VE MEVSİMLER
4. Bulgarca aylar ve okunuşları: през юли (prez yúli, temmuzda)
Haziranın Bulgarcası юни (yúni), temmuzun Bulgarcası юли (yúli) olur; ekim ayı октомври (októmvri), kasım ноември (noémvri) diye söylenir.
| Türkçe | Bulgarca | Okunuş |
|---|---|---|
| ocak | януари | yanuári |
| şubat | февруари | fevruári |
| mart | март | márt |
| nisan | април | apríl |
| mayıs | май | máy |
| haziran | юни | yúni |
| temmuz | юли | yúli |
| ağustos | август | ávgust |
| eylül | септември | septémvri |
| ekim | октомври | októmvri |
| kasım | ноември | noémvri |
| aralık | декември | dekémvri |
Gün ve ay adlarını dinlemek istersen Melinda TV kanalının aşağıdaki videosu aynı konuyu anlatıyor; başlıktaki 5. ders, kanalın kendi sıra numarası.
Ay adlarından üçü Türkçedekiyle neredeyse aynıdır: март (márt) mart, май (máy) mayıs, август (ávgust) ağustos. En sık karışan ikili юни (yúni, haziran) ile юли (yúli, temmuz); юни kelimesindeki н (n) harfini haziranın son harfi olan n ile eşleştirirsen ayrım kolaylaşır. Yılın son dört ayı ise ortak -ври (vri) sonuyla biter.
Tarih söylerken ayı през (prez) ile, ayın belirli bir gününü на (na) ile anlatırsın. Gün sayısı da sıra sayısı olarak okunur; sıra sayılarını Bulgarca rakamlar ve sayılar dersinde anlattım.
| Türkçe | Bulgarca | Okunuş |
|---|---|---|
| temmuzda | през юли | prez yúli |
| temmuzda (günlük dilde) | в юли | v yúli |
| aralıkta | през декември | prez dekémvri |
| bu ay | този месец | tózi mésets |
| 1 Mart’ta | на първи март | na pırvi márt |
| 5 Mayıs’ta | на пети май | na péti máy |
| 3 Mart, millî bayram | трети март | tréti márt |
| 8 Mart, Kadınlar Günü | осми март | ósmi márt |
| Bugün ayın kaçı? | Коя дата е днес? | koyá dáta e dnés |
| Bugün 3 Ekim. | Днес е трети октомври. | dnés e tréti októmvri |
Tablodaki üç mart tarihi Bulgaristan’da kutlanır: 1 Mart Баба Марта (bába márta, Mart Nine) günüdür, 8 Mart’ta ise Честит осми март! (çestít ósmi márt) denir.
5. Bulgarca mevsimler ve Баба Марта (bába márta, Mart Nine)
Bulgarcada ilkbahar пролет (prólet), yaz лято (lyáto), sonbahar есен (ésen), kış зима (zíma) olarak söylenir. “Yazın” ya da “kışın” demek için през (prez) edatı mevsimin belirli hâliyle kullanılır.
| Türkçe | Bulgarca | Okunuş |
|---|---|---|
| mevsim | сезон | sezón |
| ilkbahar | пролет | prólet |
| ilkbaharda | през пролетта | pres prolettá |
| yaz | лято | lyáto |
| yazın | през лятото | prez lyátoto |
| sonbahar | есен | ésen |
| sonbaharda | през есента | prez esentá |
| kış | зима | zíma |
| kışın | през зимата | prez zímata |
Sondaki -та (ta) ve -то (to), kelimenin sonuna eklenen belirlilik takısıdır; Türkçede tam karşılığı olmadığı için dört kalıbı olduğu gibi ezberle. Пролетта (prolettá, ilkbahar) kelimesinde iki т (t) art arda gelir; t sesini biraz uzatarak söylersin.
Bulgaristan’da baharın gelişi 1 Mart’ta Баба Марта (bába márta) ile karşılanır. Adı “Mart Nine” demektir; mart ayını huysuz bir yaşlı kadına benzeten eski bir inanıştan kalmıştır. O gün insanlar birbirine kırmızı ile beyaz iplikten yapılmış мартеница (marténitsa) takar ve Честита Баба Марта! (çestíta bába márta) diyerek kutlar. Мартеница ilk leylek ya da çiçek açmış bir ağaç görülene kadar bilekte taşınır, sonra bir dala bağlanır.
BÖLÜM 3 · YÖNLER VE TEKRAR
6. Bulgarca yönler ve yol tarifi: наляво (nalyávo, sola), надясно (nadyásno, sağa)
Kuzey север (séver), güney юг (yúk), doğu изток (ístok), batı запад (zápat) olarak söylenir.
| Türkçe | Bulgarca | Okunuş |
|---|---|---|
| kuzey | север | séver |
| güney | юг | yúk |
| doğu | изток | ístok |
| batı | запад | zápat |
| sol | ляво | lyávo |
| sağ | дясно | dyásno |
| sola, solda | наляво | nalyávo |
| sağa, sağda | надясно | nadyásno |
| düz, dosdoğru | направо | naprávo |
| ileri | напред | naprét |
| geri | назад | nazát |
| yukarıda | горе | góre |
| yukarıya | нагоре | nagóre |
| aşağıda | долу | dólu |
| aşağıya | надолу | nadólu |
| uzak | далеч | daléç |
| yakın | близо | blízo |
Dört yönden üçü yazıldığı gibi okunmaz. Юг (yúk, güney) ile запад (zápat, batı) kelimelerinde sondaki ünsüz sertleşir: г (g) harfi k, д (d) harfi t olarak okunur. Изток (ístok, doğu) kelimesinde ise з (z) harfi т (t) harfinden önce s okunur. Baştaki на (na) öneki yön bildirir; наляво (nalyávo) hem “sola” hem “solda” anlamında kullanılır. Dikey yönlerde bu ayrım korunur: горе (góre) yukarıda, нагоре (nagóre) yukarıya demektir.
| Türkçe | Bulgarca | Okunuş |
|---|---|---|
| Sola dönün. | Завийте наляво. | zavíyte nalyávo |
| Sağa dönün. | Завийте надясно. | zavíyte nadyásno |
| Düz gidin. | Вървете направо. | vırvéte naprávo |
| Sola dön. | Завий наляво. | zavíy nalyávo |
| Düz git. | Върви направо. | vırví naprávo |
| Eczane solda. | Аптеката е наляво. | aptékata e nalyávo |
İlk üç satırdaki завийте (zavíyte, dönün) ile вървете (vırvéte, gidin) “siz” biçimidir; “sen” dediğin birine завий (zavíy, dön) ve върви (vırví, git) dersin. Sokakta yol tarifi alırken çoğunlukla “siz” biçimini duyarsın.
7. Kendini sına: 10 soruluk test
Sorular dersin bütün başlıklarından geliyor. Her soruda doğru olduğunu düşündüğün seçeneği seç, sonra Cevap satırını açıp açıklamayla karşılaştır. Takıldığın soru olursa ilgili tabloya dön ve kelimeyi sesli söyleyerek bir kez daha oku. On sorudan en az sekizini doğru yaptıysan bu dersin kelimeleri yerine oturmuş demektir. Birkaç gün sonra testi yeniden çöz.
-
Bulgarca понеделник (ponedélnik) hangi gündür?
- salı
- pazar
- pazartesi
- cuma
Cevap
Doğru cevap pazartesi; понеделник (ponedélnik), неделя (nedélya), yani pazardan sonra gelen gün demektir.
-
“Salı günü” Bulgarca nasıl söylenir?
- в вторник (f ftórnik)
- във вторник (vıf ftórnik)
- на вторник (na ftórnik)
Cevap
Doğru cevap във вторник (vıf ftórnik). Вторник (ftórnik) в (v) harfiyle başladığı için iki benzer ses art arda gelmesin diye edat uzun biçimini alır.
-
Dün anlamındaki вчера nasıl okunur?
- fçéra
- vçéra
- vçerá
Cevap
Doğru cevap fçéra. Kelimenin başındaki в (v) harfi ч (ç) harfinden önce f okunur.
-
Saati Bulgarca nasıl sorarsın?
- Кой ден е днес? (kóy dén e dnés)
- Коя дата е днес? (koyá dáta e dnés)
- Колко е часът? (kólko e çasıt)
Cevap
Doğru cevap Колко е часът? (kólko e çasıt). Öteki iki soru günü ve tarihi sorar.
-
Bulgarca юли (yúli) hangi aydır?
- haziran
- temmuz
- ağustos
Cevap
Doğru cevap temmuz. Haziran юни (yúni) olarak yazılır; bu kelimedeki н (n), haziranın son harfi olan n’yi hatırlatır.
-
Bulgarca bir cümlenin ortasında ay adı nasıl yazılır?
- küçük harfle
- büyük harfle
Cevap
Doğru cevap küçük harfle. Ay ve gün adları cümle başında değilse küçük yazılır: на 5 май (na péti máy), yani 5 Mayıs’ta.
-
“1 Mart’ta” Bulgarca nasıl söylenir?
- през първи март (pres pırvi márt)
- в първи март (f pırvi márt)
- на първи март (na pırvi márt)
Cevap
Doğru cevap на първи март (na pırvi márt). Ayın belirli bir günü на (na) ile söylenir; през (prez) ise ayın tamamı için kullanılır: през юли (prez yúli) temmuzda.
-
Bulgarca през лятото (prez lyátoto) ne demektir?
- kışın
- yazın
- ilkbaharda
- sonbaharda
Cevap
Doğru cevap yazın. Лято (lyáto) yaz demektir; през лятото (prez lyátoto) “yazın” kalıbıdır.
-
Bulgarca наляво (nalyávo) ne demektir?
- sağa
- düz
- geri
- sola
Cevap
Doğru cevap sola. Sağa надясно (nadyásno), düz направо (naprávo) olarak söylenir.
-
Bulgarca юг (yúk) hangi yöndür?
- kuzey
- doğu
- güney
- batı
Cevap
Doğru cevap güney. Юг (yúk) kelimesinin sonundaki г (g) harfi k okunur.
Bulgarca günler ve aylar hakkında sık sorulan sorular
Bu derse arama motorundan en sık gelen dört soruyu kısa cevaplarla topladım.
Ponedelnik hangi gün?
Bulgarca понеделник (ponedélnik) pazartesi, yani haftanın ilk günüdür; adı Türkçedeki gibi “pazardan sonraki gün” demektir.
Oktomvri ve yuli hangi ay?
Bulgarca октомври (októmvri) ekim, юли (yúli) temmuz demektir; юли en sık haziran demek olan юни (yúni) ile karışır.
Bulgarca ay ne demek?
Takvim ayı месец (mésets), gökteki Ay луна (luná) demektir; “bu ay” için този месец (tózi mésets) dersin. Hayvan olan ayıya мечка (méçka) denir.
Bulgarca sağ ve sol nasıl söylenir, napravo ne demek?
Sıfat olarak sol ляв (lyáf), sağ десен (désen) olarak söylenir: лява ръка (lyáva rıká) sol el. Yol tarifinde наляво (nalyávo) sola, надясно (nadyásno) sağa demektir; направо (naprávo) ise düz, dosdoğru anlamına gelir.
Sırada ne var: selamlaşma ve günlük cümleler
Takvim kelimelerini ve yönleri öğrendiysen sıradaki adım bunları gerçek konuşmalarda kullanmak. Dördüncü derste selamlaşmaları ve en sık kullanılan Bulgarca kelimeleri okunuşlarıyla bulacaksın; bu derste gördüğün вечер (véçer) kelimesini Добър вечер (dóbır véçer) “iyi akşamlar” selamında hemen kullanabilirsin. Eski dersin yorumlarında, iş için Bulgarca öğrenmesi gereken bir okur nasıl bir yol izlemesi gerektiğini sormuştu; önerim serinin sırasına uymak ve bir dersi testini çözmeden bitmiş saymamak. Serinin bütün dersleri Bulgarca dersleri sayfasında sırasıyla duruyor; bir hata görürsen yorumlara yaz.
Sesler: Lingua Libre (Wikimedia Commons), konuşmacı Kiril kovachev, CC BY-SA 4.0 lisansıyla. Kayıtlar MP3 biçimine dönüştürüldü.


Yorum yaz