Bulgarca okuma parçası olarak bu derste Sezgin’in Kırcaali yolculuğunu anlatan kısa bir metni Türkçe çevirisiyle okuyacaksın; Bulgarlar şehre Кърджали (kırcali) der. Metin A1 düzeyinde ve şimdiye kadar gördüğün kalıplarla yazıldı: tanışma, otobüs, pazar, sofra ve “istiyorum, yapabilirim” cümleleri. Önce parçadaki yeni kelimelere bakacak, sonra hikâyeyi düz bir metin gibi okuyacaksın. Okunuş ve Türkçe karşılık metnin içinde gizli; istediğin cümleye dokununca açılır. Kiril harflerinde takılırsan Bulgar alfabesi dersine dön.

BÖLÜM 1 · OKUMADAN ÖNCE
1. Kırcaali neresi: Bulgarlar Кърджали (kırcali) der
Kırcaali, Bulgaristan’ın güneyinde, Rodop dağlarında, Arda nehri kıyısında kurulmuş bir şehir ve aynı adı taşıyan ilin merkezi. Yunanistan sınırına yakın bu bölgede Türkçe konuşan nüfus kalabalık; pek çok Türk ailesinin akrabası hâlâ oralarda yaşıyor. Hikâyemizin kahramanı Sivaslı Sezgin de dedesinin doğduğu şehri ilk kez görmeye gidiyor. Bulgarlar bu şehre Кърджали (kırcali) der, biz Türkler Kırcaali deriz; iki ad birbirine çok yakın. Hikâyede geçen yer adları aşağıdaki kartlarda; okurken bu adları tanıman yeter.
- Кърджали kırcali Kırcaali
- Пловдив plóvdif Filibe
- Арда árda Arda (nehir)
- Родопите rodópite Rodoplar (dağlar)
- България bılgáriya Bulgaristan
İki ad, tek şehir: Bulgarlar Filibe’ye Пловдив (plóvdif) der, biz Türkler Filibe deriz; levhada Plovdiv görürsün. Kırcaali için de aynısı geçerli: otogarda Кърджали (kırcali) yazar, Latin harfli levhada Kardzhali görürsün.
2. Bulgarca metin okumadan önce: parçadaki yeni kelimeler
Bulgarca metin okurken her kelimeyi sözlükte aramak yorar. Bu yüzden parçadaki yeni kelimeleri önceden veriyoruz; kalanını önceki derslerden tanıyorsun. Okuma için üç adım öneriyoruz: önce kartlardaki kelimeleri bir kez sesli oku, sonra hikâyeyi Türkçesini açmadan oku, en son anlamadığın cümleye dokunup Türkçesine bak. İlk okumada her kelimeyi anlamak zorunda değilsin; bağlam çoğu kelimeyi kendisi açıklar. Bir cümleyi iki kez okuyup yine çözemiyorsan geç, hikâyenin sonunda çoğu zaman anlam yerine oturur. Kelimeleri iki grupta topladık.
Yolculuk ve şehir kelimeleri
Yolculuk kelimelerinin çoğu fiil ve sıfat. Пътувам (pıtúvam) “yolculuk ediyorum” demek, kökündeki път (pıt) yol anlamına gelir. Роден (róden) “doğmuş” demek ve doğum yerini söylerken kullanılır. Sıfatlar ismin cinsine göre değişir: голям град (golyám grát) “büyük şehir”, çünkü град (grát) eril; dişil bir isimle sıfat ‑а (a) alır. İsimlerin cinsini Ders 6’da görmüştün; sıfatın cinse uyması ilerideki bir dersin konusu, şimdilik tanıman yeter. Sondaki д (d) harfi “t” gibi okunur: град (grát). Aynı şekilde красив (krasíf) kelimesinin sonundaki в (v) de “f” diye çıkar.
- роден róden doğmuş
- за първи път za pırvi pıt ilk kez
- пътувам pıtúvam yolculuk ediyorum
- град grát şehir
- река reká nehir
- голям golyám büyük
- красив krasíf güzel
- село sélo köy
- връщам се vrıştam se dönüyorum
- догодина dogodína seneye
Pazar, aile ve sofra kelimeleri
İkinci grupta pazarda ve sofrada geçen kelimeler var. Sabah ve akşam ekli biçimde gelir: сутринта (sutrintá) “sabah”, вечерта (veçertá) “akşam” demek. Тежък (téjık) “ağır” sıfatı dişil isimle тежка (téjka) olur; karpuz anlamındaki диня (dínya) dişil olduğu için hikâyede ikinci biçim geçiyor. Lezzetli anlamındaki вкусен (fkúsen) de aynı kurala uyar ve banitsa dişil olduğu için hikâyede вкусна (fkúsna) geçer. Başındaki в (v) ötümsüz к (k) önünde “f” okunur. Pazar kelimelerini Bulgaristan para birimi ve market dersinde de görmüştün.
- дядо dyádo dede
- комшия komşíya komşu
- пазар pazár pazar
- домати domáti domatesler
- сирене sírene beyaz peynir
- диня dínya karpuz
- чанта çánta çanta
- тежък → тежка téjık → téjka ağır (eril → dişil)
- вкусен → вкусна fkúsen → fkúsna lezzetli (eril → dişil)
- айрян ayryán ayran
- сутринта sutrintá sabah
- следобед sledóbet öğleden sonra
- вечерта veçertá akşam
BÖLÜM 2 · OKUMA PARÇASI
3. Bulgarca okuma parçası: Сезгин в Кърджали (sezgín f kırcali)
Bulgarca okuma parçası iki kısımdan oluşuyor ve Sezgin’in ağzından anlatılıyor. Hikâye kurgu: Sivaslı Sezgin, Filibeli arkadaşı Mila ile otobüse binip dedesinin doğduğu Kırcaali’ye gidiyor. Metni önce bir kitap sayfası gibi baştan sona oku. Takıldığın cümleye dokun, okunuşu ve Türkçesi altında açılır. Kutunun üstündeki düğmelerle bütün okunuşları ya da bütün Türkçeyi birden açabilirsin. Okurken в (v) edatına dikkat et: arkasındaki kelime к (k) ya da п (p) gibi ötümsüz bir sesle başlıyorsa “f” diye okunur, ünlüden önce “v” kalır. Bu yüzden в Кърджали (f kırcali) “f” ile başlar.

Сезгин в Кърджали (sezgín f kırcali) Sezgin Kırcaali’de
Здравейте! Казвам се Сезгин и съм от Сивас. (zdravéyte! kázvam se sezgín i sım ot sívas.) Merhaba! Adım Sezgin, Sivaslıyım. Дядо ми е роден в Кърджали. (dyádo mi e róden f kırcali.) Dedem Kırcaali’de doğmuş. Днес съм в Кърджали за първи път. (dnés sım f kırcali za pırvi pıt.) Bugün ilk kez Kırcaali’deyim. Пътувам с автобус от Пловдив. (pıtúvam s aftobús ot plóvdif.) Filibe’den (Plovdiv) otobüsle yolculuk ediyorum. В автобуса има много хора. (v aftobúsa íma mnógo hóra.) Otobüste çok insan var.
Мила е до мен. (míla e do mén.) Mila yanımda. Тя е от Пловдив и говори малко турски. (tyá e ot plóvdif i govóri málko túrski.) O Filibeli ve biraz Türkçe konuşuyor. Кърджали не е голям град, но е много красив. (kırcali ne e golyám grát, no e mnógo krasíf.) Kırcaali büyük bir şehir değil ama çok güzel. Градът е на река Арда. (grádıt e na reká árda.) Şehir Arda nehrinin kıyısında.
Bulgarca kısa hikaye ikinci kısım: pazarda ve köyde
Bulgarca kısa hikaye ikinci kısımda Sezgin’i pazara, oradan dedesinin köyüne götürüyor. Bu kısımda iki küçük konuşma var: biri pazarda satıcı Yana ile, biri köyde Petar ile. Konuşan kişinin adı satırın başında Latin harfleriyle yazılı. Petar hikâyede dedenin eski komşusu; Bulgarlar ona saygıyla бай Петър (báy pétır) der. бай (báy) yaşça büyük erkeğin adının önüne gelir, Türkçedeki “amca” gibi kullanılır. Yana ile konuşmada fiyat sorusunu hatırla, yanıt da kısa bir sayı. Ekli kelimelere de dikkat et: доматите (domátite) “domatesler”, селото (séloto) “köy” demek.
Сутринта отиваме на пазара. (sutrintá otívame na pazára.) Sabah pazara gidiyoruz. Там има домати, сирене и диня. (tám íma domáti, sírene i dínya.) Orada domates, beyaz peynir ve karpuz var. Слагам доматите в чантата. (slágam domátite f çántata.) Domatesleri çantaya koyuyorum.
Sezgin: Колко струва динята? (kólko strúva dínyata?) Karpuz ne kadar?
Yana: Три евро. (trí évro.) Üç avro.
Искам да купя една диня. (ískam da kúpya edná dínya.) Bir karpuz almak istiyorum. Но тя е много тежка и не мога да я нося сам. (no tyá e mnógo téjka i ne móga da ya nósya sám.) Ama çok ağır, onu tek başıma taşıyamam.
Следобед отиваме в селото на дядо. (sledóbet otívame f séloto na dyádo.) Öğleden sonra dedemin köyüne gidiyoruz. Там живее бай Петър, старият комшия на дядо ми. (tám jivée báy pétır, stáriyat komşíya na dyádo mi.) Orada dedemin eski komşusu Petar yaşıyor. Той говори турски и български. (tóy govóri túrski i bılgarski.) Türkçe ve Bulgarca konuşuyor. На масата има баница и айрян. (na másata íma bánitsa i ayryán.) Masada banitsa ve ayran var.
Petar: Добре дошли! Искате ли още баница? (dobré doşlí! ískate li óşte bánitsa?) Hoş geldiniz! Biraz daha banitsa ister misiniz?
Sezgin: Да, моля! Много е вкусна. (da, mólya! mnógo e fkúsna.) Evet, lütfen! Çok lezzetli.
Вечерта се връщаме в Пловдив. (veçertá se vrıştame f plóvdif.) Akşam Filibe’ye dönüyoruz. Ще дойда пак догодина. (şte dóyda pák dogodína.) Seneye yine geleceğim.

4. Bulgarca hikaye Türkçe çeviri: parçanın tamamı
Bulgarca hikaye Türkçe çeviri hâlinde aşağıda tek parça duruyor. Okuma kutusunda cümleleri tek tek açabiliyordun; burada aynı metni akıcı bir Türkçeyle okuyacaksın. Bulgarca metni okuyup anlamı kendin çıkardıktan sonra bu paragraflarla karşılaştır.
Merhaba! Adım Sezgin, Sivaslıyım. Dedem Kırcaali’de doğmuş. Bugün ilk kez Kırcaali’deyim. Filibe’den otobüsle yolculuk ediyorum, otobüste çok insan var. Mila yanımda; o Filibeli ve biraz Türkçe konuşuyor. Kırcaali büyük bir şehir değil ama çok güzel. Şehir Arda nehrinin kıyısında.
Sabah pazara gidiyoruz. Orada domates, beyaz peynir ve karpuz var. Domatesleri çantaya koyuyorum. “Karpuz ne kadar?” diye soruyorum. Satıcı Yana “Üç avro” diyor. Bir karpuz almak istiyorum ama çok ağır, onu tek başıma taşıyamam. Öğleden sonra dedemin köyüne gidiyoruz. Orada dedemin eski komşusu Petar yaşıyor. Türkçe ve Bulgarca konuşuyor. Masada banitsa ve ayran var. “Hoş geldiniz! Biraz daha banitsa ister misiniz?” diyor. “Evet, lütfen! Çok lezzetli” diyorum. Akşam Filibe’ye dönüyoruz. Seneye yine geleceğim.
Bulgarca Türkçe metin karşılaştırması: Türkçeyle ortak kelimeler
Bulgarca Türkçe metin yan yana okununca bazı kelimeler hemen tanıdık gelir. Hikâyedeki пазар (pazár), чанта (çánta) ve айрян (ayryán) Türkçeyle ortak kelimeler. Комшия (komşíya) bizim “komşu” kelimemize çok yakın. Bunlar okumayı kolaylaştırır ama telaffuza dikkat: комшия (komşíya) üç hecelidir ve ortadaki hece vurgulanır. Banitsa ise Bulgaristan’ın meşhur börek benzeri hamur işi; tarifini Bulgar mutfağı dersinde bulursun. Tanıdık kelime anlamı tahmin etmeyi kolaylaştırır, ama her benzer kelimenin aynı anlama geldiğini varsayma; şüphede kaldığında kartlara bak.
- пазар pazár pazar
- чанта çánta çanta
- айрян ayryán ayran
- комшия komşíya komşu
BÖLÜM 3 · TEKRAR VE TEST
5. Bulgarca metindeki kalıplar: cümleler nasıl kuruldu?
Hikâyenin ilk cümlesindeki съм (sım) Türkçedeki “‑im” ekine karşılık gelir: съм от Сивас (sım ot sívas), “Sivaslıyım”. Üçüncü kişide е (e) olur: Мила е до мен (míla e do mén). Има (íma) “var” demek, Türkçedeki gibi cümlenin yükünü taşır. Soru eki ли (li) Türkçedeki “mı” gibi sorulan kelimenin arkasına gelir: Искате ли (ískate li), “ister misiniz”. Sonu ‑ът (ıt) ile biten градът (grádıt) ise belli olan şehri gösterir. Aşağıda Mila, Sezgin ve Petar bu kalıplarla konuşuyor.
Mila
Голям град ли е Кърджали?
golyám grát li e kırcali?
Kırcaali büyük bir şehir mi?
Sezgin
Не, Кърджали не е голям град.
ne, kırcali ne e golyám grát.
Hayır, Kırcaali büyük bir şehir değil.
Mila
Къде е градът?
kıdé e grádıt?
Şehir nerede?
Sezgin
Градът е на река Арда.
grádıt e na reká árda.
Şehir Arda nehrinin kıyısında.
Mila
Има ли домати на пазара?
íma li domáti na pazára?
Pazarda domates var mı?
Sezgin
Да, там има домати.
da, tám íma domáti.
Evet, orada domates var.
Petar
Искате ли още баница?
ískate li óşte bánitsa?
Biraz daha banitsa ister misiniz?
Sezgin
Да, моля!
da, mólya!
Evet, lütfen!
Hikâyenin sonundaki ще (şte) gelecek zamanı gösterir, Türkçedeki “‑ecek” gibi: Ще дойда (şte dóyda), “geleceğim”. Искам да (ískam da) “istiyorum”, мога да (móga da) “yapabilirim” demek. Bulgarcada mastar yok; ikinci fiil да (da) ile bağlanır ve o da kişiye göre çekilir. Bu iki kalıbı Bulgarca istiyorum ve yapabilirim dersinde ayrıntılı gördün. Aşağıdaki konuşma bu kalıpları bir arada kullanıyor.
Yana
Какво искате?
kakvó ískate?
Ne istiyorsunuz?
Sezgin
Искам да купя една диня.
ískam da kúpya edná dínya.
Bir karpuz almak istiyorum.
Yana
Заповядайте.
zapovyádayte.
Buyurun.
Sezgin
Ох, не мога да я нося сам!
óh, ne móga da ya nósya sám!
Of, onu tek başıma taşıyamam!
Mila
Ще дойдеш ли пак?
şte dóydeş li pák?
Yine gelecek misin?
Sezgin
Да, ще дойда пак догодина.
da, şte dóyda pák dogodína.
Evet, seneye yine geleceğim.
6. Bulgarca okuma metni A1: sorular ve cevapları
Bulgarca okuma metni A1 düzeyinde bitti; şimdi Mila sana metinle ilgili sorular soruyor, Sezgin de cevaplıyor. Soruların hepsi tanıdık soru kelimeleriyle kuruldu: откъде (otkıdé) “nereden”, къде (kıdé) “nerede”, какво (kakvó) “ne”. Cevaplar kısa, tam cümle kurmak zorunda değilsin. Önce Mila’nın sorusunu oku, cevabı metinden kendin bul, sonra Sezgin’in cevabıyla karşılaştır. Son olarak soruları sesli sor ve cevabı Bulgarca söyle. Дядо ти (dyádo ti) “senin deden” demek, hikâyedeki дядо ми (dyádo mi) ise “benim dedem”.
Mila
Откъде си?
otkıdé si?
Nerelisin?
Sezgin
От Сивас.
ot sívas.
Sivaslıyım.
Mila
Къде е роден дядо ти?
kıdé e róden dyádo ti?
Deden nerede doğmuş?
Sezgin
В Кърджали.
f kırcali.
Kırcaali’de.
Mila
Какво има на пазара?
kakvó íma na pazára?
Pazarda ne var?
Sezgin
Домати, сирене и диня.
domáti, sírene i dínya.
Domates, beyaz peynir ve karpuz.
Mila
Какво има на масата?
kakvó íma na másata?
Masada ne var?
Sezgin
Баница и айрян.
bánitsa i ayryán.
Banitsa ve ayran.
7. Sezgin’in yolculuğu testi: 10 soruda kendini sına
On soruyla hikâyeyi ne kadar anladığını ölç. Sorular metnin içeriğinden ve cümlelerdeki kalıplardan karışık sırayla geliyor. Bir şık seç; doğru cevap işaretlenir, altında kısa bir açıklama açılır. Yanıldığın soruda okuma kutusuna dön ve o cümleyi bir kez daha sesli oku.
-
Sezgin’in dedesi nerede doğmuş?
- Sivas’ta
- Kırcaali’de
- Filibe’de
Cevap
Metinde Дядо ми е роден в Кърджали (dyádo mi e róden f kırcali), yani “Dedem Kırcaali’de doğmuş” yazıyor.
-
Пътувам с автобус (pıtúvam s aftobús) cümlesi ne demek?
- Otobüsle yolculuk ediyorum.
- Otobüs bileti alıyorum.
- Otobüsü bekliyorum.
Cevap
Пътувам (pıtúvam) “yolculuk ediyorum”, с автобус (s aftobús) “otobüsle” demek.
-
Metne göre Kırcaali hangi nehrin kıyısında?
- Meriç
- Tunca
- Arda
Cevap
Градът е на река Арда (grádıt e na reká árda): şehir Arda nehrinin kıyısında.
-
Sezgin pazarda hangi şeyi almak istiyor ama taşıyamıyor?
- Domates
- Karpuz
- Beyaz peynir
Cevap
Искам да купя една диня (ískam da kúpya edná dínya): bir karpuz almak istiyor ama karpuz çok ağır.
-
Колко струва динята? (kólko strúva dínyata?) sorusuna hangisi cevap olur?
- Добре дошли! (dobré doşlí!)
- В селото. (f séloto.)
- Три евро. (trí évro.)
Cevap
Soru fiyatı soruyor; cevap “Üç avro”.
-
Не мога да я нося сам (ne móga da ya nósya sám) cümlesinde мога да (móga da) neyi anlatır?
- Yapabilmeyi
- İstemeyi
- Gelecek zamanı
Cevap
Мога да (móga da) “yapabilirim” demek; не (ne) ile “yapamam” olur: “Onu tek başıma taşıyamam.”
-
Petar hangi dilleri konuşuyor?
- Yalnız Bulgarca
- Türkçe ve Bulgarca
- Yalnız Türkçe
Cevap
Той говори турски и български (tóy govóri túrski i bılgarski): Türkçe ve Bulgarca konuşuyor.
-
Искате ли още баница? (ískate li óşte bánitsa?) cümlesinde ли (li) ne iş görür?
- Cümleyi olumsuz yapar.
- İsmi çoğul yapar.
- Cümleyi soru yapar.
Cevap
Ли (li) Türkçedeki “mı” gibi soru yapar: “ister misiniz?”
-
Ще дойда пак догодина (şte dóyda pák dogodína) cümlesi hangi zamanı anlatır?
- Gelecek zamanı
- Geçmiş zamanı
- Şimdiki zamanı
Cevap
Ще (şte) gelecek zaman sözüdür: “Seneye yine geleceğim.”
-
Sezgin ile Mila akşam ne yapıyor?
- Köyde kalıyorlar.
- Filibe’ye dönüyorlar.
- Pazara gidiyorlar.
Cevap
Вечерта се връщаме в Пловдив (veçertá se vrıştame f plóvdif): akşam Filibe’ye dönüyorlar.
Bulgarca okuma parçası ve Kırcaali hakkında sık sorulan sorular
Bulgarca okuma parçası nasıl çalışılır?
Önce yeni kelimeleri sesli oku, sonra metni Türkçesine bakmadan oku ve anlamı tahmin et. En son çeviriyle karşılaştır ve anlamadığın cümleyi birkaç kez tekrar et.
Kırcaali’nin Bulgarca adı nedir?
Kırcaali Bulgarca Кърджали (kırcali) diye yazılır. Latin harfli levhalarda Kardzhali olarak geçer.
Bulgarca metin okumak için Kiril alfabesini bilmek şart mı?
Bu derste her kelimenin okunuşu Türk harfleriyle verildi, yani alfabeyi bilmeden de okuyabilirsin. Alfabeyi öğrenmek ise levhaları okumayı kolaylaştırır.
Sesler: Lingua Libre (Wikimedia Commons), konuşmacı Kiril kovachev, CC BY-SA 4.0 lisansıyla; Lingua Libre (Wikimedia Commons), konuşmacı Bogomilshopov, CC0 lisansıyla. Kayıtlar MP3 biçimine dönüştürüldü.


Yorum yaz