Bulgarca akraba isimleri Türkçeden daha sadedir: anne майка (máyka), baba баща (baştá), abi бате (báte), abla кака (káka), dayı вуйчо (vúyço), amca чичо (çíço) olur; teyze ile hala ise tek kelimedir, леля (lélya). Bu derste aile üyelerini öğreneceksin: abi ile dayının Bulgarcası ve “annem, babam, kardeşim” demenin en kolay yolu da burada. Bulgarcada sahiplik eki, Türkçedeki gibi kelimenin arkasından gelir. Her Bulgarca kelimenin arkasındaki parantez Türk harfleriyle okunuşu verir; vurgulu hece işaretlidir. Kiril harflerini henüz tanımıyorsan önce Bulgar alfabesi dersine göz at.

BÖLÜM 1 · AİLE VE AKRABALAR
1. Bulgarca anne baba ve kardeş: yakın aile kelimeleri
Bulgarcada aile семейство (seméystvo), akraba ise роднина (rodnína) diye söylenir; çoğulu роднини (rodníni) olur. Yakın aile için on kelime yeter. Bir kısmı Türkçeye benzer, bir kısmı hiç benzemez. Anne ve baba ikilisi iki ayrı biçimde yaşar: kitapta майка (máyka) ve баща (baştá), evde ise мама (máma) ve татко (tátko). Anne babaya birlikte родители (rodíteli) denir. Hepsi A1 düzeyinde, günlük konuşmada sık geçen kelimeler. Aşağıdaki kartları sesli oku, sonra kendi ailende kimin kim olduğunu Bulgarca düşün.
- майка máyka anne
- мама máma anne (seslenirken)
- баща baştá baba
- татко tátko baba (günlük)
- родители rodíteli anne baba
- брат brát erkek kardeş
- сестра sestrá kız kardeş
- син sín oğul
- дъщеря dışteryá kız evlat
- роднина rodnína akraba
Bulgarca anne ve baba: майка (máyka), мама (máma), баща (baştá), татко (tátko)
Bulgarcada anne майка (máyka), baba баща (baştá) denir. Bu ikisi nötr, genel kelimelerdir; kayıtlarda ve anlatırken, başkasına anne babandan söz ederken de kullanılır. Doğrudan seslenirken ya da sevgiyle konuşurken мама (máma) ve татко (tátko) devreye girer, Türkçedeki “annecim, babacığım” gibi. Cinsiyet konusunu Bulgarca çoğul ve cinsiyet dersinde ele almıştık: баща (baştá) sonu ‑а (a) ile bittiği halde eril sayılır, çünkü bir erkeği anlatır. Bu yüzden “iyi baba” derken sıfat da eril olur.
Bulgarca dede ve nine: дядо (dyádo) ve баба (bába)
Bulgarcada dede дядо (dyádo), nine баба (bába) denir. Türkçe anneanne ile babaanneyi ayırır, Bulgarca ayırmaz: iki büyükanne de баба (bába), iki büyükbaba da дядо (dyádo) olur. Hangi taraftan olduğunu cümleden anlarsın. Дядо ми (dyádo mi) “dedem” demektir; Bulgarca okuma parçası dersinde bu kalıbı daha önce görmüştün. İki kelime ayrıca yaşlı kadın ve yaşlı erkek için de söylenir, tıpkı Türkçedeki “nine” ve “dede” gibi. İki cümleyi ezberle: Това е дядо ми. (tová e dyádo mi.) “Bu benim dedem.” Това е баба ми. (tová e bába mi.) “Bu benim ninem.”
Türkçe köprüsü ve tuzak: баба (bába) “baba” gibi okunur ama nine demektir. Baban için баща (baştá) ya da татко (tátko) dersin.
2. Bulgarca abi ve abla: бате (báte) ve кака (káka)
Bulgarcada abi бате (báte), abla кака (káka) denir. İkisi de her şeyden önce seslenme kelimesidir: Bulgar abisine “бате (báte)” der, adını ekleyip бате Георги (báte geórgi) bile söyler. Türkçedeki cinsiyetsiz “kardeş” kelimesinin tek bir karşılığı yoktur: erkekse брат (brát), kızsa сестра (sestrá) dersin. Yaş farkını göstermek için sıfat eklenir: по-голям брат (pó-golyám brát) abi, по-малък брат (pó-málık brát) küçük erkek kardeş olur. “По” (pó) kelimesini Ders 16’da “daha” anlamıyla görmüştün.
- бате báte abi
- кака káka abla
- по-голям брат pó-golyám brát büyük erkek kardeş, abi
- по-малък брат pó-málık brát küçük erkek kardeş
- по-голяма сестра pó-golyáma sestrá büyük kız kardeş, abla
- по-малка сестра pó-málka sestrá küçük kız kardeş
Abi Bulgarca ne demek: бате (báte) ve по-голям брат (pó-golyám brát)
Abi Bulgarca бате (báte) demektir; yazıda ve resmî anlatımda по-голям брат (pó-golyám brát) dersin. Fark kullanımda: бате (báte) çoğunlukla seslenirken söylenir, “abi, gelir misin?” gibi. Abini birine tanıtırken en kısası брат ми (brát mi), yani “kardeşim”. Büyük olduğunu da söylemek istersen по-големият ми брат (pó-golémiyat mi brát) dersin, kelimesi kelimesine “büyük olan kardeşim”. Dikkat et, ми (mi) sıfatın arkasına yapışır, çünkü kısa sahiplik eki isim öbeğinin ilk kelimesinden sonra gelir; sıfat öndeyse tanımlık alır, по-големият (pó-golémiyat) gibi. Bu küçük ayrıntı Bulgarca cümleyi doğal kılar.
3. Bulgarca akraba isimleri: вуйчо (vúyço) dayı, чичо (çíço) amca, леля (lélya) teyze
Bulgarca akraba isimleri erkek akrabada Türkçe gibi anne tarafını ve baba tarafını ayırır: dayı вуйчо (vúyço), amca чичо (çíço) denir. Kadın akrabalarda ise sade kalır: teyze ve hala için tek kelime vardır, леля (lélya). Üçü de aile sohbetlerinde çok sık geçen kelimelerdir. Aşağıdaki kartlarda bu üç kelimeyi, kuzen kelimeleriyle birlikte görürsün. Sonraki başlıklarda dayıyı, amcayı ve teyzeyi tek tek cümle içinde kuracaksın. Hepsinin arkasına gelecek “benim” anlamını ise bir sonraki bölümde, kısa iyelik ekiyle öğreneceksin.
- вуйчо vúyço dayı
- чичо çíço amca
- леля lélya teyze, hala
- тетка tétka teyze, hala
- братовчед bratofçét kuzen (erkek)
- братовчедка bratofçétka kuzen (kız)

Dayı Bulgarca ne demek: вуйчо (vúyço) ve чичо (çíço) farkı
Dayı Bulgarca вуйчо (vúyço) demektir; annenin erkek kardeşidir. Babanın erkek kardeşi, yani amca, чичо (çíço) olur. İkisini karıştırma, çünkü Bulgarlar bu ayrımı korur. Türkçede de dayı ile amca ayrı kişilerdir, bu bilgi işini kolaylaştırır. “Bu benim dayım” cümlesi Това е вуйчо ми. (tová e vúyço mi.), “Bu benim amcam” ise Това е чичо ми. (tová e çíço mi.) olur. Bulgarca işaret zamirleri dersinde gördüğün това (tová) burada “bu” anlamında işe yarıyor.
Bulgarca teyze ve hala: леля (lélya) ve тетка (tétka)
Teyze ve hala Bulgarcada леля (lélya) olur. Türkçe anne tarafıyla baba tarafını ayırıyor, Bulgarca bu iki kadın akrabaya aynı kelimeyi veriyor. Yöresel olarak тетка (tétka) da aynı anlamda kullanılır; standart kelime леля (lélya). İstersen hangi taraftan olduğunu cümleyle söylersin: Тя е леля ми, сестрата на майка ми. (tyá e lélya mi, sestráta na máyka mi.) “O benim teyzem, annemin kız kardeşi.” Леля (lélya) ayrıca orta yaşlı ya da yaşlı bir kadına seslenirken de söylenir. Çoğulu лели (léli) olur: две лели (dvé léli) “iki teyze ya da hala”.
BÖLÜM 2 · KISA İYELİK
4. Bulgarca annem, babam, kardeşim: майка ми (máyka mi), баща ми (baştá mi)
Bulgarcada “annem” майка ми (máyka mi), “babam” баща ми (baştá mi) denir. Kural Türkçeye çok yakın: sahiplik eki kelimenin arkasından gelir. ми (mi) Türkçedeki ‑m ve ‑im ekinin karşılığıdır, ти (ti) ise ‑n ve ‑in ekinin. Bunlara kısa iyelik denir. Toplam yedi ek var ve hepsi her akraba kelimesine aynı biçimde yapışır. Yalın tekil akraba isminde araya başka bir ek girmez: майка ми (máyka mi) dersin, майката ми (máykata mi) demezsin. İstisna, önde sıfat varken ya da resmî съпругът ми (sıprúgıt mi) gibi biçimlerdir; orada tanımlık gelir. Çoğulda ise kelime ‑те (te) ya da ‑та (ta) gibi bir ek alır: братя (brátya) “erkek kardeşler”, братята ми (brátyata mi) “erkek kardeşlerim”, сестрите ми (sestríte mi) “kız kardeşlerim”.
| Bulgarca | Okunuş | Türkçe |
|---|---|---|
| майка ми | máyka mi | annem |
| майка ти | máyka ti | annen |
| майка му | máyka mu | onun annesi (sahip erkek) |
| майка ѝ | máyka i | onun annesi (sahip kadın) |
| майка ни | máyka ni | annemiz |
| майка ви | máyka vi | anneniz |
| майка им | máyka im | onların annesi |
Türkçe köprüsü: ми (mi) ve ти (ti) Türkçedeki ‑im ve ‑in ekleri gibi kelimenin arkasından gelir. Sen de “anne‑m, baba‑n” dersin; Bulgarca ek yazılmaz, ayrı yazılır.
Bulgarca onun annesi: майка му (máyka mu) ve майка ѝ (máyka i)
Onun annesi Bulgarcada sahibin cinsiyetine göre iki ayrı kalıpla söylenir: sahip erkekse майка му (máyka mu), kadınsa майка ѝ (máyka i). Türkçede “onun annesi” iki kişide de aynı kalır, Bulgarca ise kimin annesi olduğunu baştan belli eder. ѝ (i) harfinin üstündeki küçük çizgi onu “ve” anlamındaki и (i) kelimesinden ayırır; okunuşları aynıdır. İki örnek: сестра му (sestrá mu) erkeğin kız kardeşi, брат ѝ (brát i) kadının erkek kardeşi. Her iki örnekte de ek ismin arkasında durur.
5. Bulgarca eşim, karım, kocam: съпруг (sıprúk), съпруга (sıprúga), жена ми (jená mi)
Bulgarcada koca съпруг (sıprúk), karı съпруга (sıprúga) denir; konuşmada ise sahiplik ekiyle мъж ми (mış mi) “kocam” ve жена ми (jená mi) “karım” söylenir. Türkçedeki “eşim” kelimesi cinsiyetsizdir; Bulgarca baştan hangisini kastettiğini söyler. Tuzak şu: мъж (mış) tek başına “erkek”, жена (jená) “kadın” demektir; ми (mi) eklenince eş anlamı doğar. Resmî ya da yazılı dilde tanımlıklı biçim kullanılır: съпругът ми (sıprúgıt mi) ve съпругата ми (sıprúgata mi). A1 için konuşma biçimi yeter.
- съпруг sıprúk koca, eş (erkek)
- съпруга sıprúga karı, eş (kadın)
- мъж ми mış mi kocam
- жена ми jená mi karım
- съпругът ми sıprúgıt mi kocam (resmî)
- съпругата ми sıprúgata mi karım (resmî)
BÖLÜM 3 · DİYALOG VE TEST
6. Bulgarca aile diyaloğu: Sezgin ve Mila aile fotoğraflarına bakıyor
Bulgarca aile diyaloğunda dersin bütün kalıpları bir arada çalışıyor. Sezgin, Filibe’de (Plovdiv) arkadaşı Mila’nın evinde. Bulgarlar bu şehre Пловдив (plóvdif) der, biz Türkler Filibe deriz; levhada Plovdiv görürsün. Mila ona aile albümünü gösteriyor. Sezgin önce kardeşlerini soruyor, sonra fotoğraftaki kişilerin kim olduğunu merak ediyor. Konuşmanın sonunda kendi dedesinden söz ediyor.
Mila
Това е семейството ми.
tová e seméystvoto mi.
Bu benim ailem.
Sezgin
Имаш ли брат?
ímaş li brát?
Erkek kardeşin var mı?
Mila
Да, имам по-голям брат. Казва се Борис.
da, ímam pó-golyám brát. kázva se borís.
Evet, benden büyük bir erkek kardeşim var. Adı Boris.
Sezgin
А сестра?
a sestrá?
Peki kız kardeş?
Mila
Нямам сестра, но имам две лели.
nyámam sestrá, no ímam dvé léli.
Kız kardeşim yok ama iki teyzem var.
Sezgin
Кой е този мъж на снимката?
kóy e tózi mış na snímkata?
Fotoğraftaki bu adam kim?
Mila
Това е вуйчо ми Георги. Той е брат на майка ми.
tová e vúyço mi geórgi. tóy e brát na máyka mi.
Bu dayım Georgi. Annemin erkek kardeşi.
Mila
Откъде е дядо ти?
otkıdé e dyádo ti?
Dedenin memleketi neresi?
Sezgin
Дядо ми е от Кърджали, а аз съм от Сивас.
dyádo mi e ot kırcali, a ás sım ot sívas.
Dedem Kırcaali’li, ben de Sivaslıyım.

Diyalogda ми (mi) ve ти (ti) hep ismin arkasında durdu: вуйчо ми (vúyço mi), дядо ти (dyádo ti). Ayrıca имам (ímam) “bende var”, нямам (nyámam) “bende yok” demektir; Türkçedeki “var” ve “yok” kelimelerinin Bulgarcadaki ben biçimi. Sezgin’in “Дядо ми е от Кърджали” (dyádo mi e ot kırcali) cümlesinde de ми (mi) ismin hemen arkasında: дядо ми (dyádo mi) yan yana durur, arada yalnızca е (e, “‑dir”) vardır.
7. Sezgin’in aile albümü testi: 10 soruda kendini sına
On soruyla aile kelimelerini yokla: abi ile dayı farkı, kısa iyelik ve diyalogdaki cümleler soruda. Bir şık seç; doğru cevap hemen işaretlenir, altında kısa bir açıklama açılır. Yanıldığın soruda ilgili başlığa dön, kartlara ve Sezgin ile Mila’nın diyaloguna bir kez daha sesli bak.
-
Bulgarcada “anne” hangisi?
- баща (baştá)
- майка (máyka)
- сестра (sestrá)
Cevap
Майка (máyka) anne demek. Баща (baştá) baba, сестра (sestrá) kız kardeş.
-
Bulgarcada “abi” için hangi kelime kullanılır?
- вуйчо (vúyço)
- леля (lélya)
- бате (báte)
Cevap
Бате (báte) abi demek. Вуйчо (vúyço) dayı, леля (lélya) teyze ya da hala.
-
Annenin erkek kardeşi, yani dayı, Bulgarcada hangisi?
- чичо (çíço)
- вуйчо (vúyço)
- дядо (dyádo)
Cevap
Вуйчо (vúyço) annenin erkek kardeşi. Чичо (çíço) babanın erkek kardeşi, дядо (dyádo) dede.
-
“Annem” demek için hangi biçim doğru?
- ми майка (mi máyka)
- майка аз (máyka ás)
- майка ми (máyka mi)
Cevap
Kısa iyelik ekleri ismin arkasından gelir: майка ми (máyka mi), Türkçedeki “anne‑m” gibi.
-
Bulgarcada баба (bába) ne demektir?
- Baba
- Nine, büyükanne
- Teyze
Cevap
Баба (bába) “baba” gibi okunsa da nine demektir. Baba için баща (baştá) ya da татко (tátko) kullanılır.
-
Hem teyze hem hala için Bulgarcada hangi kelime kullanılır?
- леля (lélya)
- вуйчо (vúyço)
- брат (brát)
Cevap
Леля (lélya) hem anne tarafından hem baba tarafından kadın akraba için söylenir. Вуйчо (vúyço) dayı, брат (brát) erkek kardeş.
-
Mila’dan söz ederken “onun kız kardeşi” demek için hangisi kullanılır?
- сестра му (sestrá mu)
- сестра ни (sestrá ni)
- сестра ѝ (sestrá i)
Cevap
Sahip kadınsa ѝ (i) kullanılır. му (mu) sahibi erkek olduğunda, ни (ni) “bizim” anlamında gelir.
-
Имаш ли сестра? (ímaş li sestrá?) cümlesi ne soruyor?
- Kız kardeşin nerede?
- Kız kardeşin var mı?
- Kız kardeşinin adı ne?
Cevap
Имаш (ímaş) “sende var”, ли (li) soru eki: “Kız kardeşin var mı?”
-
Günlük konuşmada “kocam” hangisiyle söylenir?
- жена ми (jená mi)
- мъж ми (mış mi)
- майка ми (máyka mi)
Cevap
Мъж ми (mış mi) kocam demektir. Жена ми (jená mi) karım, майка ми (máyka mi) annem.
-
Mila “Нямам сестра, но имам две лели.” (nyámam sestrá, no ímam dvé léli.) diyor. Ne söylüyor?
- Kız kardeşim var ama teyzem yok.
- Kız kardeşim yok ama iki teyzem var.
- İki kız kardeşim var.
Cevap
Нямам (nyámam) “bende yok”, имам (ímam) “bende var”, две лели (dvé léli) “iki teyze”.
Bulgarca aile ve akraba isimleri hakkında sık sorulan sorular
Abi Bulgarca ne demek?
Abi Bulgarca бате (báte) demektir. Yaşını belirtmek için по-голям брат (pó-golyám brát), yani “büyük erkek kardeş” de denir. Abla için кака (káka) kullanılır.
Dayı Bulgarca ne demek?
Dayı Bulgarca вуйчо (vúyço) demektir; annenin erkek kardeşidir. Babanın erkek kardeşi, yani amca, чичо (çíço) olur.
Bulgarca teyze ve hala nasıl denir?
İkisi de леля (lélya) ile söylenir. Aynı anlamda тетка (tétka) da kullanılır. Hangi taraftan olduğunu cümleyle belirtirsin: леля ми, сестрата на майка ми (lélya mi, sestráta na máyka mi), “teyzem, annemin kız kardeşi”.
Bulgarca annem, babam, kardeşim nasıl söylenir?
майка ми (máyka mi) annem, баща ми (baştá mi) babam, брат ми (brát mi) erkek kardeşim, сестра ми (sestrá mi) kız kardeşim olur. Sahiplik eki ми (mi) ismin arkasından gelir; önde sıfat varsa sıfatın arkasına yapışır.
Sesler: Lingua Libre (Wikimedia Commons), konuşmacı Kiril kovachev, CC BY-SA 4.0 lisansıyla. Kayıtlar MP3 biçimine dönüştürüldü.


Yorum yaz