Bulgar alfabesi, Kiril alfabesinin Bulgarca biçimidir ve 30 harften oluşur. Harflerin 6’sı Türkçedeki eşiyle aynı görünür ve aynı okunur: А, Е, К, М, О, Т (a, e, k, m, o, t). Başka 6 harf tanıdık görünür ama farklı ses verir: В, Н, Р, С, У, Х (v, n, r, s, u, h). Kalan 18 harfin şekli yeni, ama çoğunun sesi Türkçede zaten var. Bu derste her Bulgarca kelimenin yanında parantez içinde Türkçe harflerle okunuşunu bulacaksın; üstü çizgili ünlü (á, é) vurgulu heceyi gösterir.

BÖLÜM 1 · HARFLER
1. Bulgarca harfler ve okunuşları: 30 harfin Türkçe karşılığı
Aşağıdaki tabloda Bulgar alfabesinin bütün harfleri alfabe sırasıyla duruyor. Orta sütun harfin Türkçe karşılığıdır, yani o harfin sesi. Son sütundaki örnek kelimelerin çoğunu Türkçeden tanıdık gelenlerden seçtim: чанта (çánta, çanta) gibi bir kelimeyi okuduğunda anlamını zaten bildiğin için harfi ve sesi birlikte hatırlarsın. Tabloyu bir oturuşta ezberlemeye çalışma; iki üç kez sesli okuyup sonraki başlığa geç.
| Bulgarca harf | Türkçe karşılığı | Örnek kelime |
|---|---|---|
| А а | a | аптека (aptéka): eczane |
| Б б | b | боза (bozá): boza |
| В в | v | вода (vodá): su |
| Г г | g | гара (gára): gar |
| Д д | d | диван (diván): divan |
| Е е | e | езеро (ézero): göl |
| Ж ж | j | жена (jená): kadın |
| З з | z | захар (záhar): şeker |
| И и | i | име (íme): ad, isim |
| Й й | y | чай (çáy): çay |
| К к | k | кибрит (kibrít): kibrit |
| Л л | l | лале (lalé): lale |
| М м | m | маса (mása): masa |
| Н н | n | нар (nár): nar |
| О о | o | око (okó): göz |
| П п | p | пазар (pazár): pazar |
| Р р | r | риба (ríba): balık |
| С с | s | сапун (sapún): sabun |
| Т т | t | тава (tavá): tava |
| У у | u | утро (útro): sabah |
| Ф ф | f | фенер (fenér): fener |
| Х х | h | хотел (hotél): otel |
| Ц ц | ts | цар (tsár): çar, kral |
| Ч ч | ç | чанта (çánta): çanta |
| Ш ш | ş | шише (şişé): şişe |
| Щ щ | şt | щастие (ştástie): mutluluk |
| Ъ ъ | ı | къща (kışta): ev |
| Ь ь | tek başına okunmaz, ьо = yo | шофьор (şofyór): şoför |
| Ю ю | yu | тютюн (tyutyún): tütün |
| Я я | ya | ябълка (yábılka): elma |
Harflerin sesini duymak için Melinda TV kanalındaki bu videoyu tabloyla birlikte, harf harf durdurarak izleyebilirsin. Ъ (ı) ile Щ (şt) harflerine ayrıca kulak ver.
2. Kiril harflerinde dost ve tuzak: Latin harfine benzeyen 12 harf
Kiril harflerinin altısı Türkçedeki eşiyle aynı okunur, bunları ayrıca öğrenmene gerek yok: МАМА (máma, anne) yazıyorsa mama okursun. Asıl dikkat isteyen, Latin harflerine benzeyip başka ses veren şu altı harftir.
| Bulgarca | Benzediği Latin harfi | Okunuş |
|---|---|---|
| В в | B | v |
| Н н | H | n |
| Р р | P | r |
| С с | C | s |
| У у | y | u |
| Х х | X | h |

ВАРНА (Várna) ve РУСЕ (Rúse) şehir adları yalnız bu on iki harften oluşur; ikisini takılmadan okuyorsan ayrımı yapabiliyorsun. Yeni şekilli 18 harfin ise çoğu Türkçede tek bir harfle karşılanır, Ч (ç) ile Ш (ş) gibi. Alışma isteyenler azdır: Ц (ts) t ile s’nin hızlı birleşimi, Щ (şt) ş ile t’nin art arda söylenmesidir. Я (ya) ile Ю (yu) iki sesi tek harfte toplar.
En çok soru getiren harf Ъ (ı) olur. Türkçedeki ı sesine çok yakındır; sen ı dediğinde rahatça anlaşılırsın. Ь (er málık, küçük er) ise tek başına ses vermez, yalnız ünsüzden sonra ьо (yo) ikilisinde görünür: шофьор (şofyór, şoför). Kelime başında ya da ünlüden sonra aynı ses йо (yo) ile yazılır.
3. Bulgarcada C, Y, Ö ve Ü harfleri: Türkçe alfabeden Bulgarcaya
Bu tablo ters yönden bakıyor: Türk alfabesinin her harfi Bulgarcada hangi harfle yazılır? Kendi adını Kiril harfleriyle yazmak isteyenin işine yarar.
| Bulgarca | Türkçe harf | Not |
|---|---|---|
| А а | A | aynı |
| Б б | B | B’ye benzeyen В v okunur |
| Дж дж | C | tek harfi yok, iki harfle yazılır |
| Ч ч | Ç | чанта: çanta |
| Д д | D | диван: divan |
| Е е | E | aynı |
| Ф ф | F | фенер: fener |
| Г г | G | g’ye benzeyen д d okunur |
| yazılmaz | Ğ | Ердоган: Erdoğan |
| Х х | H | H’ye benzeyen Н n okunur |
| Ъ ъ | I | Йълдъз: Yıldız |
| И и | İ | име: isim |
| Ж ж | J | жетон (jetón): jeton |
| К к | K | aynı |
| Л л | L | лале: lale |
| М м | M | aynı |
| Н н | N | нар: nar |
| О о | O | aynı |
| ьо, йо | Ö | ünsüzden sonra ьо, başta йо |
| П п | P | P’ye benzeyen Р r okunur |
| Р р | R | пазар: pazar |
| С с | S | сапун: sabun |
| Ш ш | Ş | шише: şişe |
| Т т | T | aynı |
| У у | U | y’ye benzese de u okunur |
| Ю ю | Ü | Гюлер: Güler |
| В в | V | вода: su |
| Й й | Y | ya я, yu ю |
| З з | Z | захар: şeker |
Bulgarcada c sesini veren tek bir harf yoktur; bu ses дж (c) ile yazılır: джоб (cóp, cep). Latin C’ye tıpatıp benzeyen С (s) ise c sesi vermez. Y için de tek harf yetmez: tek başına y sesi Й (y), ya sesi Я (ya), yu sesi Ю (yu) ile yazılır. Türk adlarında ü sesi ю (yu), ö sesi ьо (yo) ya da йо (yo) ile yazılır.
BÖLÜM 2 · OKUMA KURALLARI
4. Bulgarca yazıldığı gibi okunur mu? Okunuşu değiştiren kurallar
Büyük ölçüde evet, ama konuşmada yazıdakinden farklı duyduğun birkaç durum var. Tablodaki kelimeleri önce yazıya, sonra okunuşa bakarak oku.
| Bulgarca | Okunuş | Türkçe |
|---|---|---|
| хляб | hlyáp | ekmek |
| град | grát | şehir |
| вход | fhót | giriş |
| всичко | fsíçko | her şey |
| сватба | svádba | düğün |
| града | gradı | o şehir (belirli) |
| чета | çetı | okuyorum |
| благодаря | blagodaryı | teşekkür ederim |
Kelime sonundaki yumuşak ünsüzler sertleşir. Б, в, г, д, ж, з (b, v, g, d, j, z) kelime sonunda p, f, k, t, ş, s gibi okunur: хляб (hlyáp, ekmek), град (grát, şehir). Yan yana gelen ünsüzler birbirine uyar: вход (fhót, giriş) yazıda v ile başlar, söyleyişte f ile. Bazı sonlar ı okunur: eril isimlerin belirlilik eki ve bir grup fiilin “ben” eki yazıda а (a) ya da я (ya) olsa da ı, yı diye söylenir: града (gradı, şehri), благодаря (blagodaryı, teşekkür ederim).
Türkçe de “kitab” demez, “kitap” der; ama Türkçe bunu yazıya geçirir. Bulgarca geçirmez: хляб (hlyáp) yazıda b ile biter, kulağına p gelir. Ek gelince ses geri döner, tıpkı kitap ve kitabı gibi: хляба (hlyábı, o ekmek).
Okuma kurallarını Türkçe anlatımla dinlemek istersen şu video harfleri ve telaffuzu birlikte ele alıyor.
Vurgu yazılmaz ama anlamı değiştirir
Bulgarcada vurgunun yeri sabit değildir ve yazıda gösterilmez. Türkçede vurgu çoğunlukla son hecededir; Bulgarcada herhangi bir hecede olabilir ve aynı yazılan iki kelime yalnız vurguyla ayrılabilir. Hangisinin kastedildiğini cümleden anlarsın. Bu derste vurgulu ünlüyü okunuşta çizgiyle gösteriyorum; her yeni kelimeyi vurgusuyla birlikte sesli tekrar et, çizgili ünlüyü biraz daha güçlü söyle. Bulgar sözlükleri de vurguyu ünlünün üstüne konan bir işaretle gösterir; yeni kelimeye bakarken o işareti atlama. Aşağıdaki iki çift, yanlış heceye basınca kelimenin bambaşka bir şeye dönüştüğünü gösteriyor.
| Bulgarca | Okunuş | Türkçe |
|---|---|---|
| вълна | vılna | yün |
| вълна | vılná | dalga |
| пара | pára | buhar |
| пара | pará | madeni para |
5. Kiril alfabesi nedir? Bulgar ve Rus alfabesi farkı
Kiril alfabesi Slav dillerinin büyük kısmında kullanılan yazı sistemidir. Bugün Bulgarca, Rusça, Ukraynaca, Belarusça, Sırpça ve Makedonca bu alfabeyle yazılır; Kırgızca ve Tatarca gibi bazı Türk dilleri de Kiril harflerini kullanır. Her dil alfabeyi kendi seslerine göre biraz değiştirmiştir, bu yüzden “Kiril alfabesi kaç harf?” sorusunun tek bir cevabı yoktur: Bulgarcada 30, Rusçada 33 harf vardır. Bulgar alfabesi bu ailenin ilk kurulduğu yerdeki biçimidir. Bu yüzden Bulgarca için öğrendiğin harfler, Rusça ya da Sırpça bir tabelayı okurken de büyük ölçüde işine yarar.
Kiril alfabesi Bulgaristan’da doğdu
Kiril alfabesi 9. yüzyılın sonunda Birinci Bulgar Devleti’nde, Kiril ile Metodiy kardeşlerin öğrencileri tarafından geliştirildi. Adını, daha önce Glagol alfabesini hazırlayan Aziz Kiril’den alır. Bulgarca yazım 1945’te sadeleştirildi: konuşmada artık ayrı bir sesi kalmamış iki eski harf alfabeden çıkarıldı ve harf sayısı 32’den bugünkü 30’a indi. Bulgaristan 2007’de Avrupa Birliği’ne katılınca Kiril, Latin ve Yunan alfabelerinden sonra AB’nin üçüncü resmi alfabesi oldu. Bulgaristan her yıl 24 Mayıs’ı alfabe ve kültür günü olarak kutlar; o gün okullarda ve sokaklarda harflerle ilgili kutlamalar yapılır.
Bulgar alfabesi ile Rus alfabesi arasındaki fark
Bulgarca ile Rusça aynı harfleri paylaşır, ama ortak harflerin bazıları farklı okunur. Rusça okunuş veren bir video ya da uygulamayla çalışıyorsan şu üç farkı akılda tut. En büyüğü Ъ (ı) harfindedir: Rusçada sessiz bir işaret olan bu harf, Bulgarcada път (pıt, yol) gibi kısa kelimelerin tam ortasında duyduğun bir ünlüdür.
| Bulgarca | Bulgarcada okunuş | Rusçada |
|---|---|---|
| Ъ ъ | ı | ses vermez, ayırma işaretidir |
| Щ щ | şt | uzun, yumuşak bir ş |
| Е е (kelime başında) | e | ye |

Rus alfabesindeki Ы, Э, Ё (ı, e, yo) harfleri Bulgarcada yoktur; Є, І, Ї (ye, i, yi) ise Ukraynacaya aittir. Bir metinde bunlardan birini görürsen o metin Bulgarca değildir. Bu dersteki bütün okunuşlar Bulgarca söyleyişe göre yazıldı; emin olamadığın kelimede Rusça değil Bulgarca bir sözlüğe bak.
6. Bulgar alfabesi el yazısı ve italik: т (t) neden m’ye benzer?
Harfler aynı, değişen yalnız çizimleri. Bu biçimler elle hızlı yazarken kalemin kâğıttan kalkmamasından doğdu: т (t) üç bacaklı yazılınca m’ye döner. Bulgaristan’da bazı küçük harfler el yazısına yakın şekillerle de basılır; italik harfler de bu şekillere benzer. Tabelalarda ve kitaplarda iki biçime de rastlarsın, bu yüzden aşağıdaki eşleşmeleri bir kez görmen yeter.
Karışıklık en çok el yazısı notlarda ve menülerde çıkar. Bir kelimeyi okuyamadığında harfleri tek tek tabloyla eşleştir: m gibi görünen harf t, u gibi görünen i, n gibi görünen p olabilir. Birkaç denemeden sonra göz bu biçimlere alışır.
| Bulgarca | El yazısında neye benzer? | Okunuş |
|---|---|---|
| т | Latin m harfine | t |
| и | Latin u harfine | i |
| п | Latin n harfine | p |
| д | Latin g harfine | d |
| в | Latin b harfine | v |
| л | ters çevrilmiş v harfine | l |

İtalik yazılmış път (pıt, yol) kelimesinde ilk harf n’ye, son harf m’ye benzer. Ш (ş) ile Щ (şt) arasındaki tek fark Щ’nin küçük kuyruğudur. Kendin yazarken matbaa harflerini kullan, herkes okur.
BÖLÜM 3 · ALIŞTIRMA
7. Bulgar alfabesi nasıl öğrenilir? Şehir adları ve tabelalarla okuma
Otuz harfi üç güne yaymak yeter, günde yirmi otuz dakika. İlk gün dost ve tuzak harfleri oturt. İkinci gün sesi Türkçede birebir bulunan yeni harfleri, ardından Ц, Щ, Ъ, Ю, Я (ts, şt, ı, yu, ya) harflerini çalış. Üçüncü gün okuma kurallarını tekrar et ve aşağıdaki kelimeleri oku. Okunuş sütununu kapat, önce kendin sesli oku, sonra karşılaştır. Şehirlerin Türkçe adlarını eski kuşaktan duymuş olabilirsin.
| Bulgarca | Okunuş | Türkçe |
|---|---|---|
| София | Sófiya | Sofya |
| Пловдив | Plóvdif | Filibe |
| Варна | Várna | Varna |
| Бургас | Burgás | Burgaz |
| Русе | Rúse | Rusçuk |
| Кърджали | Kırcali | Kırcaali |
| Шумен | Şúmen | Şumnu |
| Хасково | Háskovo | Hasköy |
Tabelalarda sık göreceğin kelimeleri de aynı yöntemle çalış.
| Bulgarca | Okunuş | Türkçe |
|---|---|---|
| ВХОД | fhót | giriş |
| ИЗХОД | íshot | çıkış |
| ТОАЛЕТНА | toalétna | tuvalet |
| ПОЩА | póşta | postane |
| СПИРКА | spírka | durak |
| БОЛНИЦА | bólnitsa | hastane |
| ОТВОРЕНО | otvóreno | açık |
| ЗАТВОРЕНО | zatvóreno | kapalı |
Harfleri oturttuktan sonra selamlaşma ve kısa kalıplar için Bulgarca kelimeler dersine bakabilirsin.
8. Bulgar alfabesi testi: 10 soruda kendini sına
Bu 10 soru dersin dört konusunu yokluyor: tabela okuma, okuma kuralları, Rusça farkı ve el yazısı. Her sorunun tek doğru cevabı var. Önce kendi seçimini yap, sonra Cevap kısmını açıp açıklamayı oku. Soruların çoğunu doğru bilirsen Bulgarca sayılar dersine hazırsın.
-
Bir kapının üstünde ВХОД (fhót) yazıyor. Bu ne demek?
- Giriş
- Çıkış
- Kapalı
Cevap
Giriş. Çıkış ИЗХОД (íshot) ile yazılır.
-
Bulgar alfabesi kaç harften oluşur?
- 29
- 30
- 33
Cevap
30. Rus alfabesi 33 harftir, Türk alfabesi 29.
-
Bir tabelada БОЛНИЦА (bólnitsa) yazıyor. Bu tabela neyi gösterir?
- Eczane
- Postane
- Hastane
Cevap
Hastane. Eczane АПТЕКА (aptéka), postane ПОЩА (póşta) ile yazılır.
-
Latin H harfine benzeyen Kiril harfi hangi sesi verir?
- n
- h
- i
Cevap
n. Bu harf Н (n); h sesini Х (h) verir.
-
Hangi harf Bulgar alfabesinde yoktur?
- Ъ (ı)
- Щ (şt)
- Ы (ı)
- Ю (yu)
Cevap
Ы (ı) Rusçada var, Bulgarcada yok. Bulgarcada ı sesini Ъ (ı) verir.
-
Ekmek anlamındaki хляб (hlyáp) kelimesinde yazılan b neden p duyulur?
- Bu bir yazım hatasıdır
- Kelime sonundaki yumuşak ünsüz sertleşir
- Vurgu son hecede olduğu için
Cevap
Kelime sonundaki б (b), п (p) gibi okunur; Türkçedeki kitap ve kitabı ikilisine benzer.
-
Ъ (ı) harfi Rusçada ne işe yarar?
- Bulgarcadaki gibi ı okunur
- ş sesi verir
- Ses vermez, ayırma işaretidir
Cevap
Rusçada ses vermez; Bulgarcada ise ı okunan bir ünlüdür.
-
вълна (vılná) kelimesi son heceden vurgulandığında ne demektir?
- Yün
- Dalga
- Buhar
Cevap
Dalga. İlk heceden vurgulanan vılna ise yün demektir.
-
El yazısında ve italikte küçük т (t) harfi hangi Latin harfine benzer?
- n
- g
- m
Cevap
m. İtalikte и (i) de u’ya benzer.
-
Bulgarcada Türkçedeki c sesi nasıl yazılır?
- İki harf yan yana yazılır
- Latin C’ye benzeyen harfle
- Bu ses Bulgarcada hiç yazılmaz
Cevap
дж (c) ikilisiyle yazılır: джоб (cóp, cep). Latin C’ye benzeyen С (s) ise s okunur.
Bulgar alfabesi hakkında sık sorulan sorular
Bulgar alfabesi kaç harf?
Bulgar alfabesinde 30 harf vardır. Rus alfabesi bunlara Ы, Э, Ё (ı, e, yo) harflerini ekleyerek 33’e çıkar.
Bulgaristan hangi alfabeyi kullanır?
Bulgaristan Kiril alfabesini kullanır. Bu alfabe 9. yüzyılın sonunda Birinci Bulgar Devleti’nde geliştirildi.
Bulgarcada C ve Y harfi var mı?
Türkçedeki c sesi için tek harf yok, дж (c) ikilisi kullanılır. Y sesi Й (y) ile yazılır, чай (çáy, çay) kelimesindeki gibi. Latin y’ye benzeyen У (u) ise u okunur.
Bulgar alfabesini öğrenmek ne kadar sürer?
Türkçe bilen biri için birkaç gün yeter, çünkü seslerin çoğu Türkçede zaten var. Üç günlük planla üçüncü günün sonunda her kelimeyi heceleyerek okuyabilirsin.
Sesler: Lingua Libre (Wikimedia Commons), konuşmacı Kiril kovachev, CC BY-SA 4.0 lisansıyla; Lingua Libre (Wikimedia Commons), konuşmacı Bogomilshopov, CC0 lisansıyla. Kayıtlar MP3 biçimine dönüştürüldü.


Yorum yaz