Bulgarca meyve isimleri arasında en sık kullanılanlar ябълка (yábılka, elma), круша (krúşa, armut) ve портокал (portokál, portakal); meyveye плод (plót), sebzeye зеленчук (zelençúk) denir. Bu derste on meyve ve on sebze ismini, pazarda kilo istemeyi ve “daha ucuz olur mu?” diye pazarlık etmeyi öğreneceksin. Sebze isimlerinin bir kısmı sana çok tanıdık gelecek, çünkü Türkçeyle ortak. Bir de sayma kuralı var: Bulgarcada “iki domates” derken domates kelimesi küçük bir ek alır. Her Bulgarca kelimenin arkasındaki parantez Türk harfleriyle okunuşu verir; vurgulu hece işaretlidir. Kiril harflerini henüz tanımıyorsan önce Bulgar alfabesi dersine göz at.

BÖLÜM 1 · MEYVE VE SEBZE
1. Bulgarca meyve isimleri: плодове (plodové) ve en sık 10 meyve
Bulgarca meyve isimleri öğrenilirken önce genel kelimeyi bil: tek meyve плод (plót), meyveler плодове (plodové). Kelimenin sonundaki д (d) harfi tek başına kalınca “t” diye okunur, bu yüzden плод (plót) olur. Pazarda tezgâhın üstünde çoğu zaman “Плодове” yazan bir levha görürsün. Kartlarda en sık alınan on meyve var. İkisi Türkçeden tanıdık: кайсия (kaysíya) bizim kayısımız, портокал (portokál) ise portakal. Türk okur için bir tuzak var: диня (dínya) kavun değil karpuz demektir; kavun пъпеш (pıpeş) olur.
- ябълка yábılka elma
- круша krúşa armut
- портокал portokál portakal
- банан banán muz
- грозде grózde üzüm
- ягода yágoda çilek
- череша çeréşa kiraz
- праскова práskova şeftali
- диня dínya karpuz
- кайсия kaysíya kayısı
Bulgarca elma: ябълка (yábılka) ve meyvelerin çoğulu
Bulgarcada elma ябълка (yábılka) denir, elmalar ябълки (yábılki) olur. Pazarda meyveyi hep çoğul istersin, çünkü kimse tek elma almaz. Kural Bulgarca çoğul ve cinsiyet dersindekinin aynısı: sonu ‑а (a) ya da ‑я (ya) ile biten dişil meyve ‑и (i) alır. Круша (krúşa) круши (krúşi), ягода (yágoda) ягоди (yágodi), череша (çeréşa) череши (çeréşi) olur. Sonu ünsüzle biten eril meyve de ‑и (i) alır: портокал (portokál) портокали (portokáli), банан (banán) банани (banáni). Грозде (grózde) farklıdır: Türkçedeki “üzüm” gibi topluca bir şeyi anlatır ve tekil kalır. “Bir salkım üzüm” demek istersen грозд (grózt) kelimesi var ama pazarda herkes кило грозде (kiló grózde), yani bir kilo üzüm der. Kartlarda tekil ve çoğul yan yana.
- ябълка → ябълки yábılka → yábılki elma, elmalar
- круша → круши krúşa → krúşi armut, armutlar
- портокал → портокали portokál → portokáli portakal, portakallar
- череша → череши çeréşa → çeréşi kiraz, kirazlar
2. Bulgarca sebze isimleri: зеленчуци (zelençútsi) ve Türkçeden tanıdık sebzeler
Bulgarca sebze isimleri için genel kelime зеленчуци (zelençútsi), tekili зеленчук (zelençúk) olur. Kelimenin kökünde зелен (zelén, yeşil) var; Ders 16’daki renk kelimesini burada yeniden görüyorsun. Bu listede Türk okurun işi kolay. Патладжан (patladján), бамя (bámya) ve спанак (spanák) Türkçedeki patlıcan, bamya ve ıspanakla neredeyse aynı kelimeler. Чушка (çúşka) biber demek; Bulgar mutfağındaki közlenmiş biberden Bulgar mutfağı dersinde söz etmiştik. Kartlarda pazarda en sık alınan on sebze var; sırayla sesli oku.
- домат domát domates
- краставица krástavitsa salatalık
- картоф kartóf patates
- лук lúk soğan
- чушка çúşka biber
- морков mórkof havuç
- зеле zéle lahana
- патладжан patladján patlıcan
- бамя bámya bamya
- спанак spanák ıspanak

Bulgarca domates: домат (domát) ve sebzelerin çoğulu
Bulgarcada domates домат (domát) denir, domatesler домати (domáti) olur. Türkçede “domates” tek kelimeyken Bulgar sondaki “‑es” kısmını atmış, çoğulu ‑и (i) ile kuruyor. Öteki eril sebzeler de böyle: картоф (kartóf) картофи (kartófi), морков (mórkof) моркови (mórkovi), патладжан (patladján) патладжани (patladjáni). Dişil olanlar ‑а (a) yerine ‑и (i) alır: краставица (krástavitsa) краставици (krástavitsi), чушка (çúşka) чушки (çúşki). Лук (lúk) ve зеле (zéle) üzüm gibi çoğu zaman tekil kalır: кило лук (kiló lúk) “bir kilo soğan”. Tezgâhta istediğin domatesi gösterirken тези домати (tézi domáti) “bu domatesler” dersin; işaret sözlerini Ders 7’de görmüştün.
BÖLÜM 2 · PAZARDA
3. Bulgarca pazar yeri: пазар (pazár) ve tezgâhta ilk cümleler
Bulgarcada pazar yeri пазар (pazár) denir, Türkçedeki “pazar” ile aynı kelime. Dikkat: haftanın günü olan Pazar Bulgarca неделя (nedélya) olur, onu Bulgarca haftanın günleri dersinde görmüştün. Alışveriş yapmak пазарувам (pazarúvam) fiiliyle söylenir; kökü yine пазар (pazár). Tezgâhta fiyat sormayı Bulgarca market alışverişi dersinde Колко струва? (kólko strúva?) ile öğrendin. Pazarda soru biraz değişir: Колко струва килото? (kólko strúva kilóto?) “Kilosu kaç?” Taze olup olmadığını sormak için Пресни ли са? (présni li sa?) dersin, “Taze mi?” Tatlı mı diye sormak için Сладки ли са? (slátki li sa?) yeter. Edirne’deki Ulus Pazarı’nda Bulgar müşteriler için tezgâhına Bulgarca yazı asan esnaf haberlere konu oldu; yani bu cümleler sınırın bu yanında da işe yarıyor.
Bulgarca kilo ve gram: кило (kiló), половин кило (polovín kiló)
Bulgarcada kilo кило (kiló) denir; resmî biçimi килограм (kilográm) etikette yazar, konuşmada herkes кило (kiló) der. Türkçede olduğu gibi arada bir bağlaç yok: “bir kilo elma” едно кило ябълки (ednó kiló yábılki) olur, kelimesi kelimesine aynı sıra. Кило (kiló) nötr bir isim, bu yüzden önüne едно (ednó) gelir, çoğulu кила (kilá) olur: две кила домати (dvé kilá domáti) “iki kilo domates”. Yarım kilo половин кило (polovín kiló), gram грам (grám) demek. Gramın sayıyla birlikte aldığı ek dikkat çeker: двеста грама (dvésta gráma) “iki yüz gram”. Bu ‑а (a) ekinin sırrı sonraki başlıkta. “Bana … verin” demek için Дайте ми (dáyte mi) kalıbı işe yarar: Дайте ми половин кило череши (dáyte mi polovín kiló çeréşi), “Bana yarım kilo kiraz verin.”
- едно кило ednó kiló bir kilo
- две кила dvé kilá iki kilo
- половин кило polovín kiló yarım kilo
- двеста грама dvésta gráma iki yüz gram
4. Bulgarca sayma biçimi: два домата (dvá domáta) ve двама (dváma)
Bulgarcada “iki domates” два домата (dvá domáta) olur, домати (domáti) olmaz. Sebep sayma biçimi denen küçük bir kural: sonu ünsüzle biten ve insan bildirmeyen eril isim, örneğin bir yiyecek ya da eşya, bir sayının arkasından gelince çoğul ‑и (i) yerine ‑а (a) alır. Sonu yumuşak ünsüzle bitenlerde bu ek ‑я (ya) olur. Kural yalnız eril isimlere işler; dişil ve nötr isim sayıdan sonra da normal çoğul kalır: две ябълки (dvé yábılki) “iki elma”. Bir şey daha: “iki” eril isimle два (dvá), dişil ve nötr isimle две (dvé) olur. Türkçede sayıdan sonra çoğul eki hiç gelmez, “iki elma” deriz; Bulgarca hem çoğul kullanır hem de erilde bu özel eki ekler. Aynı ek колко (kólko, kaç) ve няколко (nyákolko, birkaç) arkasından da gelir: Колко лимона? (kólko limóna?) “Kaç limon?”
| Bulgarca | Okunuş | Türkçe |
|---|---|---|
| един домат | edín domát | bir domates (eril) |
| два домата | dvá domáta | iki domates (sayma biçimi) |
| три лимона | trí limóna | üç limon (sayma biçimi) |
| пет портокала | pét portokála | beş portakal (sayma biçimi) |
| много домати | mnógo domáti | çok domates (sayı yok, normal çoğul) |
| две ябълки | dvé yábılki | iki elma (dişil, normal çoğul) |
İnsanları sayarken: двама (dváma) ve трима (tríma)
Erkekleri ya da karışık bir grubu sayarken Bulgarca ayrı sayılar kullanır: двама (dváma) “iki kişi”, трима (tríma) “üç kişi”. Bunların arkasından isim normal çoğul gelir, sayma biçimi kullanılmaz: двама продавачи (dváma prodaváçi) “iki satıcı”, трима студенти (tríma studénti) “üç öğrenci”. Bu sayı tek başına da çok kullanılır. Restoranda ya da pazardaki kahvede Ние сме двама. (níe sme dváma.) “İki kişiyiz.” dersin. Türkçedeki “ikimiz, üçümüz” kullanımına benzer: sayı, kişileri bir grup olarak anlatır. Yalnız kadınlardan söz ederken bu biçim kullanılmaz, normal sayı gelir: две жени (dvé jéni) “iki kadın”. A1 düzeyinde двама (dváma) ve трима (tríma) yeterli, gerisini konuşurken kendiliğinden duyarsın.
5. Bulgarca pazarlık: Може ли по-евтино? (móje li pó-éftino?)
Bulgarca pazarlık için en kısa cümle Може ли по-евтино? (móje li pó-éftino?), yani “Daha ucuz olur mu?” Bulgarcada pazarlığın adı da tanıdık: пазарлък (pazarlık), pazarlık etmek пазаря се (pazárya se). Baştaki по (pó) Türkçedeki “daha” gibi çalışır: евтино (éftino) ucuz, по-евтино (pó-éftino) daha ucuz. Bunu Ders 16’da по-малък (pó-málık) “daha küçük” ile görmüştün. “İndirim yapar mısınız?” demek için Ще ми направите ли отстъпка? (şte mi naprávite li otstıpka?) kullanılır. Отстъпка (otstıpka) satıcının sana yaptığı indirimdir; mağaza vitrinindeki indirim ise намаление (namalénie) olur. Pazarlıkta en güçlü koz miktardır: Ако взема две кила? (akó vzéma dvé kilá?) “İki kilo alırsam?”

Bulgarca pahalı ve ucuz: скъп (skıp) ve евтин (éftin)
Bulgarcada pahalı скъп (skıp), ucuz евтин (éftin) denir. İkisi de sıfat ve renkler gibi isme uyar: скъпа диня (skıpa dínya) “pahalı karpuz”, евтини домати (éftini domáti) “ucuz domates”. Tek başına söylediğin kısa cevaplar nötr biçimle kurulur: Скъпо е (skıpo e) “Pahalı”, Евтино е (éftino e) “Ucuz”. Bu iki cümleyi Ders 8’de markette duymuştun. Pazarda bunlara bir kelime eklersen pazarlık başlar: Много е скъпо (mnógo e skıpo) “Çok pahalı”. Satıcı cevap olarak çoğu zaman malını över: Пресни са, от село! (présni sa, ot sélo!) “Taze, köyden!” Fiyatın uygun olduğunu söylemek için Добра цена (dobrá tsená) “iyi fiyat” dersin.
Türkçe köprüsü: пазар (pazár), пазарлък (pazarlık), патладжан (patladján), бамя (bámya), спанак (spanák), кайсия (kaysíya) Türkçeyle ortak kelimeler. Okunuşları neredeyse aynı ama vurgu çoğunlukla son hecededir ve Kiril harfiyle yazılır. Pazarda bunları duyunca anlamanın yarısı hazır.
6. Bulgarca pazarlık diyaloğu: Sezgin ve Yana Filibe pazarında
Bulgarca pazarlık diyaloğunda bütün parçalar bir araya geliyor: kilo sormak, sayma biçimi, по-евтино (pó-éftino) ve отстъпка (otstıpka). Sezgin bir dönemliğine Filibe’de (Plovdiv) kalıyor ve cumartesi sabahı pazara gidiyor. Bulgarlar bu şehre Пловдив (plóvdif) der, biz Türkler Filibe deriz; levhada Plovdiv görürsün. Tezgâhın arkasında meyve satan Yana var. Sezgin şeftali ile domates istiyor, fiyatı biraz pahalı buluyor ve iki kilo alırsa indirim olup olmayacağını soruyor. Konuşmanın sonunda Yana ona üstüne bir de limon veriyor.
Yana
Добро утро! Какво желаете?
dobró útro! kakvó jeláete?
Günaydın! Ne arzu edersiniz?
Sezgin
Колко струват прасковите?
kólko strúvat práskovite?
Şeftaliler ne kadar?
Yana
Четири евро килото. Много са сладки.
çétiri évro kilóto. mnógo sa slátki.
Kilosu dört avro. Çok tatlılar.
Sezgin
Малко е скъпо. Може ли по-евтино?
málko e skıpo. móje li pó-éftino?
Biraz pahalı. Daha ucuz olur mu?
Yana
Колко кила искате?
kólko kilá ískate?
Kaç kilo istiyorsunuz?
Sezgin
Две кила. Ще ми направите ли отстъпка?
dvé kilá. şte mi naprávite li otstıpka?
İki kilo. Bana indirim yapar mısınız?
Yana
Добре, три евро килото.
dobré, trí évro kilóto.
Tamam, kilosu üç avro.
Sezgin
Благодаря! И три домата, моля.
blagodaryá! i trí domáta, mólya.
Teşekkürler! Bir de üç domates, lütfen.
Yana
Заповядайте. И един лимон от мен.
zapovyádayte. i edín limón ot mén.
Buyurun. Bir de benden bir limon.
Diyalogda iki şeye dikkat et. Sezgin “üç domates” derken три домата (trí domáta) dedi, sayma biçimini kullandı; Yana ise кила (kilá) ile kilonun çoğulunu söyledi. Какво желаете? (kakvó jeláete?) satıcıların kibar sorusu, kelimesi kelimesine “Ne arzu edersiniz?” demek. От мен (ot mén) “benden” anlamında; hediyeyi verirken söylenir.
BÖLÜM 3 · TEST
7. Sezgin’in pazar filesi testi: 10 soruda kendini sına
On soruyla meyve ve sebze isimlerini, kilo istemeyi, sayma biçimini ve pazarlık cümlelerini yokla. Bir şık seç; doğru cevap hemen işaretlenir, altında kısa bir açıklama açılır. Yanıldığın soruda ilgili başlığa dön, kartları ve Yana ile Sezgin’in diyaloğunu bir kez daha sesli oku.
-
Bulgarcada “çilek” hangisi?
- череша (çeréşa)
- ягода (yágoda)
- праскова (práskova)
Cevap
Ягода (yágoda) çilek demek. Череша (çeréşa) kiraz, праскова (práskova) şeftali.
-
Диня (dínya) hangi meyve?
- Kavun
- Kayısı
- Karpuz
Cevap
Bulgarcada диня (dínya) karpuz demek. Kavun пъпеш (pıpeş), kayısı кайсия (kaysíya).
-
Hangisi Türkçedeki “patlıcan” ile ortak kelime?
- патладжан (patladján)
- краставица (krástavitsa)
- чушка (çúşka)
Cevap
Патладжан (patladján) patlıcan demek. Краставица (krástavitsa) salatalık, чушка (çúşka) biber.
-
“İki domates” nasıl söylenir?
- два домати (dvá domáti)
- два домата (dvá domáta)
- две домат (dvé domát)
Cevap
Домат (domát) eril; sayıdan sonra sayma biçimi ‑а (a) alır ve “iki” два (dvá) olur: два домата (dvá domáta).
-
“İki elma” için doğru biçim hangisi?
- два ябълка (dvá yábılka)
- два ябълки (dvá yábılki)
- две ябълки (dvé yábılki)
Cevap
Ябълка (yábılka) dişil: “iki” две (dvé) olur, isim normal çoğul kalır: две ябълки (dvé yábılki).
-
Sezgin satıcıya “Bana yarım kilo kiraz verin” demek istiyor. Hangisi?
- Дайте ми половин кило череши. (dáyte mi polovín kiló çeréşi.)
- Колко струва килото? (kólko strúva kilóto?)
- Пресни ли са? (présni li sa?)
Cevap
Дайте ми (dáyte mi) “bana verin”, половин кило (polovín kiló) “yarım kilo”. Öteki iki cümle fiyatı ve tazeliği soruyor.
-
Може ли по-евтино? (móje li pó-éftino?) ne demek?
- Çok pahalı mı?
- Daha ucuz olur mu?
- Kilosu kaç?
Cevap
Baştaki по (pó) “daha” anlamı katar: по-евтино (pó-éftino) “daha ucuz”.
-
Pazarda satıcının sana yaptığı indirim hangi kelimeyle söylenir?
- намаление (namalénie)
- пазар (pazár)
- отстъпка (otstıpka)
Cevap
Pazarlıkta istenen indirim отстъпка (otstıpka). Намаление (namalénie) mağaza indirimi, пазар (pazár) pazar yeri.
-
Boşluğu doldur: Ние сме … (níe sme …) “İki kişiyiz.” (Sezgin ve bir arkadaşı)
- два (dvá)
- двама (dváma)
- две (dvé)
Cevap
Erkekleri ya da karışık grubu sayarken двама (dváma) kullanılır.
-
Yana “Пресни са, от село!” (présni sa, ot sélo!) diyor. Ne söylüyor?
- Pahalı ama güzel.
- Taze, köyden.
- Bugün indirim var.
Cevap
Пресни (présni) “taze”, от село (ot sélo) “köyden”: satıcı malını övüyor.
Bulgarca meyveler, sebzeler ve pazarlık hakkında sık sorulan sorular
Bulgarca meyve isimleri nelerdir?
En sık kullanılan Bulgarca meyveler ябълка (yábılka) elma, круша (krúşa) armut, портокал (portokál) portakal, банан (banán) muz, грозде (grózde) üzüm, ягода (yágoda) çilek, череша (çeréşa) kiraz, праскова (práskova) şeftali, диня (dínya) karpuz ve кайсия (kaysíya) kayısıdır.
Bulgarca sebzeler nasıl söylenir?
Sebzeler зеленчуци (zelençútsi) diye söylenir. Domates домат (domát), patates картоф (kartóf), soğan лук (lúk), biber чушка (çúşka), salatalık краставица (krástavitsa) demek.
Bulgarca indirim yapar mısın nasıl denir?
Kibar biçimi Ще ми направите ли отстъпка? (şte mi naprávite li otstıpka?) olur. Daha kısası Може ли по-евтино? (móje li pó-éftino?), yani “Daha ucuz olur mu?”
Bulgarca kilo nasıl söylenir?
Konuşmada кило (kiló), yazıda килограм (kilográm) kullanılır. “Bir kilo domates” едно кило домати (ednó kiló domáti), “yarım kilo” половин кило (polovín kiló) olur.
Sesler: Lingua Libre (Wikimedia Commons), konuşmacı Kiril kovachev, CC BY-SA 4.0 lisansıyla. Kayıtlar MP3 biçimine dönüştürüldü.


Yorum yaz