Son güncelleme
Bütün içki türleriAlkol FiyatlarıTürkiye’nin en bilinen yerli şarap üzüm çeşitleri kırmızıda Öküzgözü, Boğazkere ve Kalecik Karası, beyazda Narince ve Emir. Öküzgözü Elazığ’ın, Boğazkere Diyarbakır’ın, Kalecik Karası Ankara’nın üzümü. Türk şaraplarının çoğu bu yerli çeşitlerden yapılıyor. Bu sayfa her çeşidin rengini, yetiştiği illeri ve kaynaklarda tarif edilen özelliğini bir arada veriyor.
18 yaşından küçüklere alkollü içki satışı yasaktır. Perakende satış 22.00 ile 06.00 arasında yapılamaz. Bu sayfa bilgi amaçlıdır, tüketimi teşvik amacı taşımaz.
Yerli şarap üzümleri hangi bölgede yetişiyor

Yerli şarap üzümleri dört büyük bölgede toplanıyor. Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da Elazığ, Malatya ve Diyarbakır, Öküzgözü ile Boğazkere’nin vatanı. İç Anadolu’da Kalecik Karası Ankara’nın Kalecik ilçesinde, Emir Kapadokya’da, Hasandede Kırıkkale’de yetişiyor. Narince ise İç Anadolu’ya komşu Tokat’ta, Yeşilırmak boyunca yetiştiriliyor.
Ege’de Denizli, Çalkarası’nın vatanı; Sultaniye Manisa, Denizli ve İzmir’de yetişiyor. Bornova Misketi adını İzmir’in Bornova ilçesinden alıyor. Bozcaada Karalahna ve Vasilaki’nin adası. Trakya’da Tekirdağ, Edirne ve Kırklareli’de Papazkarası, Şarköy ve Mürefte’de Yapıncak öne çıkıyor. Bölge ve çeşit eşleşmesi Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın GoTürkiye yerli üzüm listesine dayanıyor.
Öküzgözü, Boğazkere ve Kalecik Karası nasıl ayrılıyor

Öküzgözü, Elazığ ve Malatya’nın kırmızı şarap üzümü ve Elazığ Öküzgözü Üzümü adıyla coğrafi işaretli. Elazığ’daki bağlar 850 ile 1.000 metre arasında; Keban ve Karakaya barajları bölgenin iklimini yumuşatıyor. Tane orta kalınlıkta kabuklu ve bol sulu. GoTürkiye Öküzgözü şarabını dengeli ve taneni düşük diye tarif ediyor. Vikipedi ise asidini belirgin, tanenini Boğazkere’den yumuşak buluyor.
Boğazkere ağırlıkla Diyarbakır’da, ayrıca Elazığ’da yetişiyor; Elazığ Boğazkere Üzümü de coğrafi işaretli. Koyu taneli bir üzüm ve şarabı gövdeli, yıllanmaya uygun. Coğrafi işaret kaydı tanen içeriğini çok yüksek diye yazıyor. Jancis Robinson, Öküzgözü ile harmanlandığında bu tanenin yumuşadığını anlatıyor. İki üzüm bu yüzden sık birlikte kullanılıyor: Öküzgözü meyve ve asit, Boğazkere yapı getiriyor. Öküzgözü adlı şarapların üretici üretici fiyatları şarap fiyatları sayfasında.
Kalecik Karası, Ankara’nın Kalecik ilçesinde, Kızılırmak vadisinde yaklaşık 1.000 metrede yetişen kırmızı üzüm. Kabuğu kalın, taneleri koyu mavi ile siyah arası. Ankara Üniversitesi’nden Prof. Y. Sabit Ağaoğlu’nun 1970’lerdeki çalışmaları bu çeşidin yeniden yaygınlaşmasını sağladı. Bugün Kalecik dışında Denizli gibi başka illerde de dikiliyor.
Narince, Emir ve öteki yerli üzümler
Narince, Tokat’ın beyaz üzümü; GoTürkiye şarabının asidini iyi buluyor ve 10 yıla kadar yıllanabildiğini yazıyor. Emir Kapadokya’nın, yani Nevşehir ve çevresinin beyaz üzümü; şarabı çok açık renkli ve asidi yüksek. Kırıkkale’nin Hasandede’si de İç Anadolu’nun beyaz üzümleri arasında. Aşağıdaki tablo öteki yerli çeşitleri renk, il ve kaynakta tarif edilen özellikle birlikte veriyor.
| Üzüm | Renk | Yetiştiği yer | Kaynakta tarif edilen özellik |
|---|---|---|---|
| Narince | Beyaz | Tokat | Asidi iyi, 10 yıla kadar yıllanabilir |
| Emir | Beyaz | Nevşehir (Kapadokya) | Çok açık renkli, asidi yüksek |
| Sultaniye | Beyaz | Manisa, Denizli, İzmir | Asidi düşük |
| Bornova Misketi | Beyaz | İzmir (Bornova) | Kokulu, asidi düşük |
| Çalkarası | Kırmızı | Denizli | Açık kırmızı tane, çoğunlukla roze |
| Papazkarası | Kırmızı | Tekirdağ, Edirne, Kırklareli | Taneni orta ile düşük, asidi yüksek |
| Karalahna | Kırmızı | Bozcaada | Gövdeli, taneni belirgin |
| Vasilaki | Beyaz | Bozcaada | Asidi yüksek, yıllanmaya uygun değil |
Yerli çeşitlerin yanında Türkiye’de Cabernet Sauvignon, Merlot, Syrah ve Chardonnay gibi uluslararası çeşitler de yetiştiriliyor. Bu çeşitler daha çok Trakya ve Ege bağlarında, yerli üzümlerle aynı üreticilerin bağlarında yer alıyor. Şarabın derecesi ve şişedeki vergi şarap ve şampanya alkol oranı bölümünde.
Türkiye’de bağ alanı ve üzüm üretimi

Uluslararası Bağ ve Şarap Örgütü’nün (OIV) 2024 verilerine göre Türkiye 402 bin hektar bağ alanıyla dünyada 5. sırada. Bu alan 2015’te 497 bin hektardı. Taze üzüm üretimi 3,5 milyon tonla dünyada 7., sofralık üzüm 1,8 milyon tonla 4., kuru üzüm 315 bin tonla 1. sırada.
Rakamlar Türkiye’de üzümün büyük kısmının sofrada ya da kurutularak tüketildiğini gösteriyor; şaraplık üzüm bunun küçük bir bölümü. Tarım ve Orman Bakanlığı’nın 2024 üzüm raporuna göre bağ alanında Manisa, Mardin ve Denizli başta geliyor. Aynı raporda 2023 üretiminin yüzde 38,4’ü çekirdekli sofralık, yüzde 28,2’si çekirdeksiz kurutmalık üzüm.
Yerli şarap markaları ve kuruluş yılları

Türkiye’nin köklü şarap üreticilerinden Doluca 1926’da Trakya’da, Kavaklıdere 1929’da Ankara’da kuruldu. Sevilen 1942’de İzmir’de, Turasan 1943’te Kapadokya’da çalışmaya başladı. Diren 1958’de Tokat’ta, Pamukkale 1962’de Denizli’de kuruldu. Bozcaada’da Corvus 2002’de, Elazığ ve Trakya’da bağları olan Kayra 2004’te kuruldu. Liste bir sıralama değil, kuruluş yılına göre dizildi; ürünleri ya da tatları karşılaştırmıyor.
Bu üreticilerin çoğu yukarıdaki yerli üzümlerin hem tek çeşitten hem de harman şaraplarını yapıyor. Etiket fiyatları ve liste tarihleri şarap fiyatları sayfasında. Rakı, bira ve öteki içkilerin fiyatları alkol fiyatları sayfasında toplu olarak duruyor.
Şarap üzüm çeşitleri hakkında sık sorulan sorular
Cevaplar GoTürkiye’nin yerli üzüm listesi ile OIV ve Tarım ve Orman Bakanlığı’nın 2024 verilerine dayanıyor.
- Öküzgözü hangi bölgenin üzümü? Öküzgözü Doğu Anadolu’nun, özellikle Elazığ ve Malatya’nın kırmızı şarap üzümü; Elazığ’da 850 ile 1.000 metre arasındaki bağlarda yetişiyor. Elazığ Öküzgözü Üzümü adıyla coğrafi işaret almış. Tane orta kalınlıkta kabuklu ve bol sulu; şarabı GoTürkiye’ye göre dengeli ve taneni düşük.
- Öküzgözü ile Boğazkere arasındaki fark nedir? Öküzgözü daha meyveli ve taneni düşük bir üzüm; Boğazkere’nin taneni çok yüksek ve şarabı gövdeli. Bu yüzden iki üzüm sık sık harmanlanıyor. Öküzgözü harmana meyve ve asit, Boğazkere yapı katıyor. İkisi de Elazığ adıyla coğrafi işaret almış.
- Kalecik Karası nerede yetişir? Ankara’nın Kalecik ilçesinde, Kızılırmak vadisinde yaklaşık 1.000 metrede yetişiyor. 1970’lerde Ankara Üniversitesi’nin çalışmalarıyla yeniden yaygınlaştı. Bugün Denizli gibi başka illerde de dikiliyor. Kabuğu kalın, taneleri koyu mavi ile siyah arası bir kırmızı üzüm.
- Türkiye’nin yerli beyaz şarap üzümleri hangileri? En bilinenleri Tokat’ın Narince’si ve Kapadokya’nın Emir’i. Ege’de Sultaniye ile Bornova Misketi, Bozcaada’da Vasilaki, Trakya’da Yapıncak yetişiyor. Kırıkkale’nin Hasandede’si de beyaz bir çeşit. Narince’nin şarabı 10 yıla kadar yıllanabiliyor, Emir’inki çok açık renkli.


Yorum yaz