Bulgarca hesap lütfen demek için Сметката, моля (smétkata, mólya) dersin; daha kibarı Може ли сметката? (móje li smétkata?) olur. Bu derste bir Bulgar restoranına girip masa istemeyi, menüyü okumayı, sipariş vermeyi ve hesabı ödemeyi öğreneceksin. Kahve, çay ve bira siparişini, garsonun soracağı soruları ve “değil mi?” anlamındaki нали (nalí) kelimesini de göreceğiz. Her Bulgarca kelimenin yanında parantezde Türkçe okunuşu var, vurgulu hece işaretli. Kiril harflerinde takılırsan Bulgar alfabesi dersine dön.

BÖLÜM 1 · RESTORANA GİRİŞ VE MENÜ
1. Bulgarca garson ve masa: ресторант (restoránt) ve сервитьор (servityór)
Bulgarcada garson сервитьор (servityór) denir, kadın garson ise сервитьорка (servityórka). Restoran ресторант (restoránt), masa маса (mása) demek. Geleneksel Bulgar lokantasına механа (mehána) denir. Garsonu çağırmak için kısa bir Извинете! (izvinéte!, Bakar mısınız!) yeter. Kalabalık akşamda önce Имате ли свободна маса? (ímate li svobódna mása?), “boş masanız var mı?” diye sor; yer ayırttıysan Имам резервация (ímam rezervátsiya) de. Kapıda kaç kişi olduğunu da söylersin: Маса за двама, моля (mása za dváma, mólya), yani “iki kişilik masa, lütfen”.
- ресторант restoránt restoran
- механа mehána geleneksel Bulgar lokantası
- сервитьор servityór garson (erkek)
- Извинете! izvinéte! Bakar mısınız!
- Имате ли свободна маса? ímate li svobódna mása? Boş masanız var mı?
- Имам резервация. ímam rezervátsiya. Rezervasyonum var.
- Маса за двама, моля. mása za dváma, mólya. İki kişilik masa, lütfen.
- Къде е тоалетната? kıdé e toalétnata? Tuvalet nerede?
2. Bulgarca menü: Може ли менюто? (móje li menyúto?) ve menüdeki başlıklar
Bulgarcada menü меню (menyú) denir, kelime Türkçedekiyle aynı. Garsondan istediğinde sonuna ‑то (to) eklenir: Може ли менюто? (móje li menyúto?), “menüyü alabilir miyim?”. Bu ek Türkçedeki “‑ı” belirtme ekine benzer bir iş görür: masadaki belli menüyü istiyorsun. Може ли (móje li) kalıbını önceki derste fiille görmüştün; burada arkasına doğrudan isim geliyor. Turistik yerlerde İngilizce menü de olur ama Bulgarca başlıkları tanımak siparişi hızlandırır. Menüyü açınca bölüm başlıkları aşağıdaki gibi sıralanır.
- салати saláti salatalar
- супи súpi çorbalar
- основни ястия osnóvni yástiya ana yemekler
- скара skára ızgara
- десерти desérti tatlılar
- напитки napítki içecekler

Bulgarca domuz eti var mı: Има ли свинско? (íma li svínsko?)
Domuz eti yemiyorsan sipariş öncesi soracağın soru Има ли свинско? (íma li svínsko?) olur. Bulgar mutfağında domuz eti çok yaygın; кебапче (kebápçe) ve кюфте (kyufté) gibi ızgaralar çoğu zaman karışık kıymadan yapılır. Menüde etin cinsi sıfatla yazılır: свинско (svínsko) domuz, пилешко (píleşko) tavuk, телешко (téleşko) dana. İstemediğin şeyi без (bez, ‑siz) ile söylersin: без свинско (bes svínsko), “domuz etsiz”. Okunuşa dikkat: без (bez) kelimesinin sonu ötümsüz с (s) önünde “s” gibi çıkar. Yemek adlarını Bulgar mutfağı dersinde görmüştün.
- Има ли свинско? íma li svínsko? Domuz eti var mı?
- свинско svínsko domuz eti
- пилешко píleşko tavuk eti
- телешко téleşko dana eti
- Без свинско, моля. bes svínsko, mólya. Domuz etsiz, lütfen.
BÖLÜM 2 · SİPARİŞ
3. Bulgarca sipariş vermek: Ще взема (şte vzéma) ve За мен (za mén)
Bulgarca sipariş vermek için en doğal kalıp Ще взема (şte vzéma), yani “alacağım”. Ще (şte) Türkçedeki gelecek zaman eki “‑ecek” gibi çalışır ama fiilin önüne ayrı kelime olarak gelir. Garson Какво ще поръчате? (kakvó şte porıçate?), “ne sipariş edeceksiniz?” diye sorar. Sen de Ще взема една шопска салата (şte vzéma edná şópska saláta) dersin. Daha kısası За мен (za mén), “benim için”: За мен супа (za mén súpa). Masadaki arkadaşın aynısını istiyorsa И за мен същото (i za mén sıştoto) der. Karar vermediysen Още малко време, моля (óşte málko vréme, mólya) diyerek biraz zaman iste.
- Какво ще поръчате? kakvó şte porıçate? Ne sipariş edeceksiniz?
- Още малко време, моля. óşte málko vréme, mólya. Biraz daha zaman, lütfen.
- Ще взема една шопска салата. şte vzéma edná şópska saláta. Bir şopska salatası alacağım.
- За мен супа. za mén súpa. Benim için çorba.
- И за мен същото. i za mén sıştoto. Benim için de aynısı.
Bulgarca ne tavsiye edersiniz: Какво препоръчвате? (kakvó preporıçvate?)
Menüdeki adlar sana bir şey söylemiyorsa garsona Какво препоръчвате? (kakvó preporıçvate?), “ne tavsiye edersiniz?” diye sor. Porsiyonun büyüklüğünü merak ediyorsan Колко голяма е порцията? (kólko golyáma e pórtsiyata?) diye sorarsın. Bulgar porsiyonları bazen iki kişiye yeter. Кое е най-вкусното? (kóe e nay-fkúsnoto?) ise “en lezzetlisi hangisi?” demek. Най (nay) Türkçedeki “en” gibi sıfatın önüne gelir ve tireyle bağlanır. Okunuşta вкусното (fkúsnoto) kelimesinin başındaki в (v) ötümsüz к (k) önünde “f” olur.
4. Bulgarca kahve ve çay siparişi: едно кафе (ednó kafé), един чай (edín çáy)
Bulgarcada kahve кафе (kafé), çay чай (çáy) demek; ikisi de Türkçeye çok yakın. Fark sayıda çıkar: “bir” kelimesi ismin cinsine göre değişir. Кафе (kafé) nötr olduğu için едно кафе (ednó kafé), чай (çáy) eril olduğu için един чай (edín çáy), вода (vodá, su) dişil olduğu için една вода (edná vodá) dersin. Sütlü kahve кафе с мляко (kafé s mlyáko), şekersiz ise без захар (bez záhar). Bulgaristan’da su isterken gazlı mı gazsız mı diye sorulur: газирана (gazírana) gazlı, негазирана (negazírana) gazsız.
- едно кафе ednó kafé bir kahve
- кафе с мляко kafé s mlyáko sütlü kahve
- без захар bez záhar şekersiz
- един чай edín çáy bir çay
- една вода edná vodá bir su
- газирана вода gazírana vodá gazlı su, soda
- негазирана вода negazírana vodá gazsız su
Türkçe köprüsü: Bulgar çayı bizim demlik çayımıza benzemez. Чай (çáy) dersen çoğu zaman bitki çayı ya da poşet çay gelir. Siyah çay istiyorsan черен чай (çéren çáy) de; кафе (kafé) ise genellikle espresso olarak gelir.

Bulgarca bira ve şarap: бира (bíra), наливна (nalívna) ve вино (víno)
Bulgarcada bira бира (bíra), şarap вино (víno) demek. Бира (bíra) dişil olduğu için една бира (edná bíra) dersin. Fıçı bira наливна бира (nalívna bíra), şişe bira ise бира в бутилка (bíra v butílka) olur. Büyük ya da küçük bardak seçimi için голяма (golyáma) ve малка (málka) kelimeleri yeter: една голяма наливна (edná golyáma nalívna). Şarap siparişinde garson önce rengi sorar, sen de rengi söylersin: червено вино (çervéno víno) kırmızı, бяло вино (byálo víno) beyaz.
- една бира edná bíra bir bira
- наливна бира nalívna bíra fıçı bira
- бира в бутилка bíra v butílka şişe bira
- голяма / малка golyáma / málka büyük / küçük
- чаша червено вино çáşa çervéno víno bir kadeh kırmızı şarap
- чаша бяло вино çáşa byálo víno bir kadeh beyaz şarap
5. Bulgarca değil mi: нали (nalí) ile kibar teyit
Bulgarcada “değil mi?” нали (nalí) ile sorulur. Türkçedeki gibi cümlenin sonuna eklenir ve biçimi hiç değişmez: Това е без свинско, нали? (tová e bes svínsko, nalí?), “bu domuz etsiz, değil mi?”. Нали (nalí) cümlenin başına da gelebilir: Нали обичаш кафе? (nalí obíçaş kafé?), “kahveyi seversin, değil mi?”. Soru eki ли (li) gerçek bir soru sorar, нали (nalí) ise “öyle sanıyorum, doğrula” der. Cevap genelde Да, разбира се (da, razbíra se), “evet, tabii” olur.
- Това е без свинско, нали? tová e bes svínsko, nalí? Bu domuz etsiz, değil mi?
- Може с карта, нали? móje s kárta, nalí? Kartla olur, değil mi?
- Нали обичаш кафе? nalí obíçaş kafé? Kahveyi seversin, değil mi?
- Да, разбира се. da, razbíra se. Evet, tabii.
BÖLÜM 3 · HESAP VE PRATİK
6. Bulgarca hesap isteme: Може ли сметката? (móje li smétkata?) ve ödeme
Bulgarca hesap isteme cümlesinin en kibarı Може ли сметката? (móje li smétkata?), “hesabı alabilir miyim?” olur. Garson hesabı çoğu zaman sen istemeden getirmez. Garson önce Заедно или отделно? (záedno íli oddélno?), “birlikte mi, ayrı mı?” diye sorabilir. Ardından ödeme şekli gelir: С карта или в брой? (s kárta íli v bróy?), “kartla mı, nakit mi?”. Avro ve nakit kelimelerini Bulgaristan para birimi dersinde görmüştün. Bahşiş kelimesi tanıdık: бакшиш (bakşíş). Bahşiş zorunlu değil; memnun kaldıysan hesabı yuvarlayıp Задръжте рестото (zadrışte réstoto), “üstü kalsın” dersin.
- Може ли сметката? móje li smétkata? Hesabı alabilir miyim?
- Заедно или отделно? záedno íli oddélno? Birlikte mi, ayrı mı?
- Ще платим заедно. şte platím záedno. Birlikte ödeyeceğiz.
- С карта или в брой? s kárta íli v bróy? Kartla mı, nakit mi?
- бакшиш bakşíş bahşiş
- Задръжте рестото. zadrışte réstoto. Üstü kalsın.
Bulgarca hesap lütfen: Сметката, моля (smétkata, mólya) neden ‑та (ta) alır?
Bulgarca hesap lütfen cümlesinde hesap kelimesi ekli gelir: сметка (smétka) “bir hesap”, сметката (smétkata) “hesap, bizim hesabımız”. Bulgarcada belirli isim, ismin sonuna eklenen bir ekle gösterilir; bu eki Bulgarca işaret zamirleri dersinde görmüştün. Dişil isimler ‑та (ta), nötr isimler ‑то (to) alır: сметката (smétkata), менюто (menyúto). Masadaki belli hesabı istediğin için Сметката, моля (smétkata, mólya) dersin; ekli biçim daha doğal duyulur. Моля (mólya) burada “lütfen”, başka yerde “rica ederim” anlamına gelir.
- сметка → сметката smétka → smétkata bir hesap → hesap (belli)
- меню → менюто menyú → menyúto bir menü → menü (belli)
- супа → супата súpa → súpata bir çorba → çorba (belli)
- Сметката, моля. smétkata, mólya. Hesap, lütfen.
7. Bulgarca restoran diyaloğu: Sezgin ve Mila mehanada
Sivaslı Sezgin ile Filibeli Mila bir cumartesi akşamı, yemek için şehrin eski çarşısındaki bir mehanaya giriyor. Bulgarlar bu şehre Пловдив (plóvdif) der, biz Türkler Filibe deriz; levhada Plovdiv görürsün. Diyalog kurgudur ve bu dersin bütün kalıplarını sırayla kullanır: masa istemek, menü, içecek, tavsiye, нали (nalí) ile teyit ve hesap. Garson Ivan’ın soruları gerçek bir restoranda da bu sırayla gelir. Önce Bulgarca satırları yavaşça ve sesli oku, sonra Türkçesine bakmadan anlamı kendin çıkar.
Ivan
Добър вечер! Маса за двама ли?
dobır véçer! mása za dváma li?
İyi akşamlar! İki kişilik masa mı?
Mila
Да, моля. Може ли менюто?
da, mólya. móje li menyúto?
Evet, lütfen. Menüyü alabilir miyiz?
Ivan
Заповядайте. Какво ще пиете?
zapovyádayte. kakvó şte píete?
Buyurun. Ne içeceksiniz?
Sezgin
За мен една голяма наливна бира.
za mén edná golyáma nalívna bíra.
Benim için büyük bir fıçı bira.
Mila
А за мен чаша бяло вино.
a za mén çáşa byálo víno.
Benim için de bir kadeh beyaz şarap.
Sezgin
Какво препоръчвате?
kakvó preporıçvate?
Ne tavsiye edersiniz?
Ivan
Пилешката супа днес е много вкусна.
píleşkata súpa dnes e mnógo fkúsna.
Tavuk çorbası bugün çok lezzetli.
Sezgin
Тя е без свинско, нали?
tyá e bes svínsko, nalí?
Domuz etsiz, değil mi?
Ivan
Да, разбира се.
da, razbíra se.
Evet, tabii.
Sezgin
Добре, ще взема една супа и шопска салата.
dobré, şte vzéma edná súpa i şópska saláta.
Peki, bir çorba ve şopska salatası alacağım.
Sezgin
Извинете! Може ли сметката?
izvinéte! móje li smétkata?
Bakar mısınız! Hesabı alabilir miyiz?
Ivan
Заедно или отделно?
záedno íli oddélno?
Birlikte mi, ayrı mı?
Sezgin
Заедно, в брой. Задръжте рестото.
záedno, v bróy. zadrışte réstoto.
Birlikte, nakit. Üstü kalsın.
8. Bulgarca restoran testi: 10 soruda kendini sına
On soruyla dersi tekrar et: masa istemek, menü başlıkları, sipariş kalıpları, içecekler, нали (nalí) ve hesap karışık sırayla geliyor. Bir şık seç; doğru cevap işaretlenir, altında kısa bir açıklama açılır. Yanıldığın soruda ilgili bölüme dön ve cümleyi bir kez sesli oku.
-
Yemek bitti, garsondan kibarca hesabı istiyorsun. Hangisini söylersin?
- Може ли менюто? (móje li menyúto?)
- Може ли сметката? (móje li smétkata?)
- Какво препоръчвате? (kakvó preporıçvate?)
Cevap
Сметката (smétkata) “hesap” demek.
-
Menüde напитки (napítki) başlığının altında ne bulursun?
- Çorbalar
- Tatlılar
- İçecekler
Cevap
Напитки (napítki) “içecekler” demek.
-
“Bir kahve, lütfen” demek için hangisi doğru?
- Едно кафе, моля. (ednó kafé, mólya.)
- Един кафе, моля. (edín kafé, mólya.)
- Една кафе, моля. (edná kafé, mólya.)
Cevap
Кафе (kafé) nötr isim, bu yüzden “bir” kelimesi едно (ednó) olur.
-
Garson Какво ще поръчате? (kakvó şte porıçate?) diye sordu. Ne soruyor?
- Kaç kişisiniz?
- Ne sipariş edeceksiniz?
- Kartla mı ödeyeceksiniz?
Cevap
Ще (şte) gelecek zamanı gösterir.
-
Arkadaşın siparişini verdi, sen de aynısını istiyorsun. Ne dersin?
- Още малко време. (óşte málko vréme.)
- Задръжте рестото. (zadrışte réstoto.)
- И за мен същото. (i za mén sıştoto.)
Cevap
Същото (sıştoto) “aynısı” demek.
-
Bir yemeğin domuz etsiz olduğundan emin olmak istiyorsun. Hangi cümle “değil mi?” diye teyit eder?
- Това е без свинско, нали? (tová e bes svínsko, nalí?)
- Има ли пилешко? (íma li píleşko?)
- Свинско, моля. (svínsko, mólya.)
Cevap
Нали (nalí) sonda “değil mi?” anlamı verir.
-
Нали (nalí) için hangisi doğru?
- Yalnız cümlenin başına gelir.
- Kişiye göre çekilir.
- Biçimi değişmez, cümlenin başına ya da sonuna gelebilir.
Cevap
Нали (nalí) hep aynı kalır; başa da sona da gelir.
-
Garson Заедно или отделно? (záedno íli oddélno?) diye soruyor. Neyi öğrenmek istiyor?
- Nakit mi, kartla mı ödeyeceğinizi
- Hesabı birlikte mi, ayrı mı ödeyeceğinizi
- İçeride mi, dışarıda mı oturacağınızı
Cevap
Заедно (záedno) birlikte, отделно (oddélno) ayrı demek.
-
Сметката, моля (smétkata, mólya) cümlesinde ‑та (ta) eki ne iş görür?
- İsmi çoğul yapar.
- Belli olan hesabı gösterir.
- Soruyu kibar yapar.
Cevap
Сметката (smétkata) masadaki belli hesap demek.
-
Fıçı bira istemek için hangi kelimeyi kullanırsın?
- наливна (nalívna)
- бутилка (butílka)
- газирана (gazírana)
Cevap
Наливна бира (nalívna bíra) fıçı bira demek.
Bulgarca hesap lütfen ve restoran cümleleri hakkında sık sorulan sorular
Bulgarca hesap lütfen nasıl denir?
Bulgarca hesap lütfen Сметката, моля (smétkata, mólya) olur. Kibar biçimi Може ли сметката? (móje li smétkata?).
Bulgarca garson nasıl çağrılır?
Garsonu Извинете! (izvinéte!) diye çağırırsın, Türkçedeki “Bakar mısınız!” gibi. Erkek garson сервитьор (servityór), kadın garson сервитьорка (servityórka) demek.
Bulgaristan’da restoranda bahşiş verilir mi?
Bahşiş zorunlu değil. Memnun kaldıysan hesabı yuvarlayıp Задръжте рестото (zadrışte réstoto), “üstü kalsın” demen yeterli. Bahşişin Bulgarcası бакшиш (bakşíş).
Bulgarca menü nasıl istenir?
Може ли менюто? (móje li menyúto?) dersin. Sondaki ‑то (to) belli olan menüyü gösterir.
Sesler: Lingua Libre (Wikimedia Commons), konuşmacı Kiril kovachev, CC BY-SA 4.0 lisansıyla. Kayıtlar MP3 biçimine dönüştürüldü.


Yorum yaz