Bitlis çevresinde 1900'den bu yana kaydedilen en güçlü deprem 23 Ekim 2011'de 5,9 büyüklüğünde, il merkezine yaklaşık 88 kilometre mesafede meydana geldi. ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu kataloğuna göre il merkezinin 100 kilometrelik çevresinde bu dönemde 5,0 ve üstü on iki deprem var ve hepsi 5,4 ile 5,9 arasında. Bu katalogda 6,0'a ulaşan bir kayıt yok. Ama kayıtlar Ahlat'tan Muş ovasına, Van Gölü'nün doğu kıyısından Erzurum sınırına kadar geniş bir alana yayılıyor. Bu dağılım, Bitlis'in tektonik olarak etkin geniş bir bölgenin içinde yer aldığını gösteriyor.
Ahlat'tan Varto'ya: Bitlis çevresinin kayıtlı depremleri
Listenin il sınırları içine düşen en eski kaydı 27 Ocak 1913'te Ahlat'ın 11 kilometre kuzeybatısında oldu. 5,7 büyüklüğündeki bu deprem il merkezine 52 kilometre uzaktaydı ve Van Gölü'nün kuzeybatı kıyısına yakındı. Bitlis'e en yakın kayıtlardan biri de 27 Nisan 1966'da Beğendik yakınlarında olan 5,5 büyüklüğündeki depremdi. Uzaklığı 53 kilometreydi. Batıdaki Muş tarafında 29 Kasım 1943'te Muş'un 21 kilometre güneyinde 5,8, Varto'nun doğusunda da 25 Ekim 1959'da 5,4 ve 7 Mart 1966'da 5,7 büyüklüğünde depremler kaydedildi. Doğuda Van Gölü havzasında 17 Mart 1940'ta Bahçesaray yakınlarında 5,4 ve 9 Kasım 2011'de Van'ın Edremit ilçesi yakınlarında 5,6 büyüklüğünde depremler var. Kuzeyde 27 Mart 1982'de Karaçoban'ın güneybatısında 5,4 kaydı bulunuyor. Listenin en büyüğü olan 23 Ekim 2011'deki 5,9 ile 19 Ağustos 1966'daki 5,4 için ise USGS kesin bir yer vermiyor, ikisini de yalnız "doğu Türkiye" diye tarif ediyor.
Bitlis-Zagros kuşağı: ilin adını taşıyan çarpışma alanı
Doğu Anadolu, Arap levhasının kuzeye, Avrasya'ya doğru itildiği bir sıkışma alanı. İki levhanın birleştiği uzun çarpışma kuşağı jeolojide Bitlis-Zagros kenet kuşağı olarak bilinir ve adını bu ilden alır. Bu sıkışma bölgedeki kabuğu kırıp yükseltir. Van Gölü havzası, Nemrut ve Süphan gibi volkanik dağlar da bu uzun sürecin izleri arasında sayılır. Bitlis çevresindeki kayıtların tek bir hatta dizilmemesi, Ahlat, Muş, Gevaş, Varto ve Karaçoban yönlerine dağılması da gerilimin geniş bir alana yayıldığını gösterir. Bu yüzden hazırlık konusunda il merkezi ile uzaktaki ilçeler arasında fark gözetmemek yerinde olur.
Gevaş kayıtları: derin ve sığ depremler nasıl okunur
Listedeki depremlerin çoğu 5 ile 15 kilometre derinlikte, yani sığ. Sığ depremler yüzeye daha yakın olduğu için merkez üssü çevresinde daha keskin hissedilir. İki kayıt bu genel tablodan ayrılıyor. Van'ın Gevaş ilçesinin kuzeybatısında 25 Haziran 1988'de olan 5,5 büyüklüğündeki deprem 51 kilometre, 15 Kasım 2000'deki 5,6 büyüklüğündeki deprem 65 kilometre derinlikteydi. Derin depremler daha geniş bir alanda ama genellikle daha yumuşak hissedilir. Büyüklük ölçeği logaritmik olduğu için 5,9 ile 5,4 arasındaki fark küçük görünse de açığa çıkan enerji birkaç kat farklıdır. Ayrıca bu sayfadaki tarihsel büyüklükler USGS ölçümüdür ve Kandilli ya da AFAD'ın aynı deprem için verdiği değerden birkaç onda bir farklı olabilir.
Bitlis kışında depreme hazırlık
AFAD'ın genel önerileri Bitlis için de geçerli. Dolap, kitaplık ve su ısıtıcısı gibi devrilebilecek eşyaları duvara sabitleyin. Ailece bir buluşma noktası belirleyin. Su, dayanıklı yiyecek, el feneri, pil, ilk yardım malzemesi, ilaç ve kimlik fotokopisi içeren bir deprem çantası hazırlayın. Bitlis'te kışın uzun ve karlı geçmesi bu çantaya battaniye, kalın giysi, eldiven ve bere eklemeyi önemli kılar, çünkü deprem sonrası bir süre dışarıda kalmak gerekebilir. Deprem anında çök, kapan, tutun hareketini uygulayın, sarsıntı geçmeden merdivene ya da asansöre koşmayın. Sobalı evlerde sarsıntı biter bitmez sobayı ve tüpü kontrol edin, gaz kokusu varsa elektrik düğmelerine dokunmayın. Sarsıntıdan sonra bina kontrol edilmeden içeri dönmeyin; bu Tatvan'dan Adilcevaz'a her ilçe için geçerli.

