Bingöl'de iki büyük deprem doğrudan il merkezinin yakınında yaşandı: 22 Mayıs 1971'deki 6,6 ve 1 Mayıs 2003'teki 6,4 büyüklüğündeki depremlerin merkez üssü kentin yalnız 12 ve 14 km uzağındaydı. ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu (USGS) kataloğuna göre 1900'den bu yana il merkezinin 100 km çevresinde 5,0 ve üstü 12 deprem kaydedilmiş. Bunların en büyüğü 17 Ağustos 1949'da Yedisu yakınlarında olan 6,8 büyüklüğündeki deprem. Bu sayfanın üstünde ilin son depremlerini canlı izleyebilir, altta da tarihsel kaydın tamamını görebilirsiniz.
Kentin dibinde iki deprem: 1971 ve 2003
Bingöl'ün deprem geçmişinde en belirgin ayrıntı, iki büyük depremin il merkezine çok yakın olması. 22 Mayıs 1971'deki 6,6 büyüklüğündeki Bingöl depremi USGS kaydına göre kentin 12 km doğu-kuzeydoğusunda, yaklaşık 10 km derinlikte oldu. Otuz iki yıl sonra, 1 Mayıs 2003'te, yine yaklaşık 10 km derinlikte, bu kez kentin 13 km kuzeyinde 6,4 büyüklüğünde bir deprem yaşandı. İki deprem de sığdı ve kente yakındı; bu iki etken bir depremin yüzeyde ne kadar güçlü hissedileceğini doğrudan belirler. Bingöl'de deprem denince akla ilk bu iki tarihin gelmesi bundan.
Yedisu, Karlıova ve Lice: çevredeki büyük kayıtlar
İlin daha uzak çevresi de sık sık sarsılmış. En büyük kayıt 17 Ağustos 1949'daki 6,8 büyüklüğündeki deprem; USGS bunu Yedisu'nun 14 km doğu-kuzeydoğusuna, il merkezinin 70 km uzağına yerleştiriyor. Yedisu çevresi sonradan da hareketli kaldı: 26 Temmuz 1967'de 6,2 ve 14 Haziran 2020'de 5,9 büyüklüğünde depremler kaydedildi. Güneyde, Diyarbakır sınırında 6 Eylül 1975'teki 6,7 büyüklüğündeki Lice depremi merkeze 50 km uzaktaydı. Kuzeydoğuda Karlıova ve Varto yakınlarında 1946'da 5,9, 1966'da 6,3; kuzeyde Pülümür çevresinde 1992'de 5,9, 2003'te 6,1 büyüklüğünde depremler var. Batıda Karakoçan'ın güneyinde 8 Mart 2010'da 6,1 büyüklüğünde bir deprem oldu; 1934'teki 6,0'lık kayıt da aynı halkanın içinde. Bu 12 depremden 9'u 6,0 veya daha büyük.
İki büyük fayın buluştuğu yer
Bu sıklığın jeolojik bir açıklaması var. Türkiye'nin en bilinen iki fay sistemi, Kuzey Anadolu Fay Hattı ile Doğu Anadolu Fay Hattı, Bingöl'ün kuzeydoğusunda, Karlıova çevresinde birleşir. Doğu Anadolu Fay Hattı buradan güneybatıya doğru uzanarak il topraklarından geçer. Listedeki depremlerin Karlıova, Yedisu, Varto ve Pülümür gibi bu kavşağın çevresindeki yerlerde toplanması da bu yapıyla uyumlu. Bu bilgi bir öngörü değildir; yalnız ilin neden deprem kataloglarında sık yer aldığını açıklar.
Sığ depremler: derinlik sütununu okumak
Tarihsel tablodaki depremlerin hepsi sığ: derinlikler 10 ile 27 km arasında, 12 depremden 8'i 15 km ya da daha sığ. Sığ bir deprem, aynı büyüklükteki derin bir depreme göre yüzeyde daha sert hissedilir ama etkisi daha dar bir alanda kalır. Uzaklık da aynı ölçüde önemli. 70 km uzaktaki 6,8 ile 12 km uzaktaki 6,6 kentte çok farklı hissedilir. Büyüklük ölçeği logaritmiktir; bir tam birimlik artış, açığa çıkan enerjide kabaca 32 katlık bir farka karşılık gelir. USGS değerleri Kandilli ve AFAD'ın verdiği büyüklüklerden birkaç onda bir farklı olabilir, bu olağandır.
Bingöl'de hazırlık: dağ ilinde dikkat edilecekler
AFAD'ın temel önerileri her yerde aynıdır: dolap ve rafları duvara sabitleyin, ailece buluşma noktası belirleyin, su, yiyecek, el feneri, pil, düdük, ilk yardım malzemesi ve ilaç içeren bir deprem çantası hazırlayın. Deprem anında çök, kapan, tutun; sarsıntı bitene kadar merdiven ve asansörden uzak durun. Bingöl'ün sert ve karlı kışları çantaya birkaç ekleme gerektirir: battaniye, kalın giysi ve ısınma için güvenli bir yedek. Köy yolları dağlık olduğu için yardımın bazı yerlere geç ulaşabileceğini hesaba katıp ev ihtiyaçlarını birkaç gün yetecek şekilde planlamak yerinde olur. Binanızın depreme dayanıklılığından emin değilseniz bir uzmana inceletin.

