Batman merkezine 100 km mesafe içinde 1900'den bu yana kaydedilen en güçlü deprem 6 Eylül 1975'te, Diyarbakır'ın Lice ilçesi yakınında oldu ve 6,7 büyüklüğündeydi. ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu (USGS) kataloğu aynı çember içinde 5,0 ve üstü toplam on deprem gösteriyor. Bunların hiçbiri il merkezine 40 kilometreden daha yakın değil. Büyük sarsıntılar daha çok kuzey ve kuzeybatıdaki dağlık kuşakta, Lice, Kulp ve Hazro çevresinde ve Muş'un güneyinde yoğunlaşıyor. Batman ovası bu kuşağın güneyinde, büyük depremlerin merkezlerinden belli bir mesafede kalıyor. Bu sayfanın üstünde ilin son depremlerini canlı olarak izleyebilir, altta da tarihsel listenin tamamını görebilirsiniz.
Lice'den Kurtalan'a: Batman çevresinin büyük depremleri
ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu kataloğuna göre listenin başında 6 Eylül 1975 var. O gün Lice yakınında, il merkezine yaklaşık 75 km uzaklıkta 6,7 büyüklüğünde bir deprem oldu. Aynı gün aynı bölgede 5,2 ve 5,1 büyüklüğünde iki deprem daha kaydedildi. İkinci büyük kayıt 12 Kasım 1934 tarihli 6,0 büyüklüğündeki depremdir ve merkezi Batman'a yaklaşık 50 km uzaktaydı. 29 Kasım 1943'te Muş'un 21 km güneyinde 5,8 büyüklüğünde bir deprem oldu. Listedeki en eski kayıt ise 3 Haziran 1907'de Siirt'in Baykan ilçesi yakınında meydana gelen 5,3 büyüklüğündeki depremdir. Daha yakın tarihlerde 5 Eylül 1976'da Hazro yakınında 5,1, 11 Temmuz 1980'de Kulp yakınında 5,0 ve 17 Eylül 1994'te il merkezine yaklaşık 40 km mesafede 5,1 büyüklüğünde depremler kaydedildi. Listedeki en yakın merkez bu 1994 depremine ait. En yeni kayıt 3 Aralık 2020'de Kurtalan'ın hemen kuzeyinde, Batman'a yaklaşık 50 km uzaklıkta olan 5,0 büyüklüğündeki depremdir. USGS büyüklükleri Kandilli ve AFAD'ın verdiği değerlerden birkaç onda bir farklı olabilir.
Batman'ın tektonik konumu: bindirme kuşağının güneyinde
Batman, Arap levhasının kuzeye doğru Anadolu'ya yaslandığı sıkışma bölgesinin hemen güneyinde yer alır. İlin kuzeyinde, Bitlis ve Muş yönüne uzanan dağlık alan Güneydoğu Anadolu Bindirme Kuşağı olarak bilinir. Listedeki büyük depremlerin çoğu bu kuşağa yakın yerlerde, Lice, Kulp, Hazro ve Baykan çevresinde kaydedilmiştir. Batman ovası ve il merkezi bu kuşağa göre daha güneyde, görece sakin bir platformun üzerindedir. Kayıtlı 5,0 ve üstü depremlerin il merkezinden en az 40 km uzakta olması da bu tabloyla uyumludur. Bu, ilin deprem bölgesi olmadığı anlamına gelmez. Türkiye'nin tamamı deprem bölgesidir ve çevredeki güçlü depremler Batman'da da hissedilir.
Listedeki derinlik ve büyüklük değerleri ne anlatır
Batman çevresindeki tarihsel depremlerin derinlikleri 9 ile 33 km arasında. Bunların hepsi sığ deprem sayılır. Sığ depremlerde enerji yüzeye daha az sönümlenerek ulaşır ve merkez üssüne yakın yerlerde sarsıntı daha güçlü hissedilir. Derinliği 15 ve 33 km olarak görünen bazı eski kayıtlarda bu sayılar çoğunlukla katalogların varsayılan değerleridir. O yıllarda derinlik kesin ölçülemiyordu. Büyüklük ölçeği logaritmiktir: 6,7 büyüklüğündeki bir deprem 5,7'lik bir depremden yaklaşık 32 kat daha fazla enerji açığa çıkarır. Bu yüzden 1975 depremi, listedeki 5'lik kayıtların her birinden kat kat fazla enerji açığa çıkarmıştır. Üstteki canlı listede çıkan küçük depremler ise bölgenin olağan sismik hareketliliğinin parçasıdır.
Batman'da hazırlık ve deprem anında yapılacaklar
AFAD'ın genel önerileri Batman için de geçerli. Dolap, kitaplık ve su ısıtıcısı gibi devrilebilecek eşyaları duvara sabitleyin. Evde ana gaz, su ve elektrik vanalarının yerini herkes bilsin. Deprem çantasına su, dayanıklı yiyecek, el feneri, pil, düdük, ilk yardım malzemesi ve ilaçların yanında kalın giysi ve battaniye koyun. İlde kış geceleri soğuk geçer ve deprem sonrası açık havada beklemek gerekebilir. Sarsıntı sırasında çök, kapan, tutun hareketini yapın. Merdivene, balkona ve asansöre yönelmeyin. Sarsıntı bittikten sonra gaz kokusu varsa kibrit ya da elektrik düğmesi kullanmadan binadan çıkın. Hasarlı binalara geri girmeyin ve önceden belirlenmiş toplanma alanına gidin. Binanızın depreme dayanıklılığından emin değilseniz yetkili kurumlardan bilgi alabilirsiniz.

