Hakkari ve çevresinde 1900'den bu yana kaydedilen en büyük deprem, 25 Ocak 2005'te il merkezinin yalnızca 6 km uzağında olan 5,9 büyüklüğündeki depremdir. ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu (USGS) kataloğunda il merkezine 100 km içinde 5,0 ve üstü 11 deprem kayıtlı; hiçbiri 6,0'a ulaşmıyor. Bunların çoğu merkezin hemen yakınında değil, Başkale, Şemdinli, Van'ın Özalp ve Edremit ilçeleri ya da Irak'taki Duhok çevresi gibi 65 ile 95 km uzaklıktaki noktalarda olmuş. 2005 depremi ise bu dağılımın tersine doğrudan il merkezinin yanında kaydedilmiş.
2005 Hakkari depremi: merkeze en yakın ve en güçlü kayıt
25 Ocak 2005'teki deprem USGS kataloğunda 5,9 büyüklüğünde ve 41 km derinlikte kayıtlı. Yer tarifi olarak Türkiye-Irak sınır bölgesi verilmiş, ancak dış merkez il merkezine yalnızca 6 km uzaklıkta. Listede il merkezine bu kadar yakın başka bir 5,0 üstü deprem yok. Merkeze en yakın diğer iki kayıt 27 Ekim 2011'de Çukurca'nın 21 km doğusunda olan 5,1 büyüklüğündeki deprem (merkeze 37 km) ile 19 Nisan 1947'de Ortaköy'ün 9 km doğu-kuzeydoğusunda olan 5,6 büyüklüğündeki depremdir (merkeze 40 km). Büyüklükler USGS ölçümüdür. Kandilli Rasathanesi ve AFAD aynı depremler için birkaç onda bir farklı değerler vermiş olabilir.
Başkale'den Duhok'a: 100 km çemberindeki diğer depremler
Listenin geri kalanı Hakkari'yi çevreleyen geniş bir alana dağılıyor. Kuzeyde 25 Nisan 1918'de Başkale'nin 8 km kuzeyinde 5,7 büyüklüğünde bir deprem kaydedilmiş. Aynı büyüklükte bir deprem 3 Aralık 1984'te Konalga'nın 13 km kuzey-kuzeydoğusunda olmuş. Daha kuzeyde, Van tarafında, 15 Ocak 1945'te Özalp'in 27 km güney-güneybatısında 5,6 ve 16 Temmuz 1972'de Edremit'in 19 km güney-güneydoğusunda 5,3 büyüklüğünde depremler var. Batıda 17 Mart 1940'ta Bahçesaray'ın 15 km güneydoğusunda 5,4, güneyde ise 10 Ağustos 1968'de Irak'ta Duhok'un 26 km kuzeydoğusunda 5,3 büyüklüğünde birer deprem kaydedilmiş. Doğuda 26 Şubat 2000'de Şemdinli'nin 16 km doğusunda 5,2 ve 5 Ağustos 2012'de Gülyazı'nın 3 km kuzeybatısında 5,0 büyüklüğünde depremler var. Bu sekiz depremin hepsi il merkezine 65 ile 95 km uzaklıkta. Bu mesafedeki bir depremin il merkezindeki etkisi, dış merkezin yakınındakine göre belirgin biçimde zayıf kalır.
Hakkari'nin dağlık çarpışma kuşağındaki yeri
Hakkari, Arap levhasının kuzeye doğru ilerleyerek Avrasya levhasına baskı yaptığı geniş çarpışma kuşağının içinde yer alıyor. Türkiye'nin güneydoğusundaki yüksek ve sarp dağlar bu sıkışmanın sonucudur. Bu kuşakta deprem etkinliği süreklidir; yine de USGS kataloğu Hakkari çevresinde 1900'den bu yana 6,0 ve üstü bir deprem göstermiyor. Kayıtlı depremlerin hepsi 5,0 ile 5,9 arasında. Bu, ilin deprem bölgesi olmadığı anlamına gelmez. Türkiye'nin tamamı deprem bölgesidir ve bina güvenliği her ilde aynı ciddiyetle ele alınmalıdır.
Hakkari listesinde derinlik nasıl okunur?
Aynı büyüklükteki iki depremden derin olanı yüzeyde genellikle daha geniş bir alanda ama daha yumuşak hissedilir. Sığ olanı ise dış merkeze yakın yerleri daha sert sarsar. Hakkari listesinde 2005 depremi 41 km, 1984 depremi 36 km, 2000 Şemdinli doğusundaki deprem 33 km derinlikte kayıtlı. Bunlar bu bölge için görece derin depremler. Buna karşılık 2011 Çukurca doğusundaki deprem 10 km derinlikle listenin en sığ kaydı. 1950'den önceki ve 1960'lı-70'li yıllardaki birçok depremde görülen 15 km değeri ise çoğunlukla ölçülmüş bir derinlik değildir. O dönemin istasyon ağı seyrek olduğu için kataloglarda varsayılan bir derinlik olarak girilmiştir. Bu sayfanın üstündeki canlı listede günümüz depremlerinin derinliği çok daha hassas ölçülüyor.
Dağ ilinde deprem hazırlığı
AFAD'ın genel önerileri Hakkari için de geçerli: oturduğunuz binanın depreme dayanıklılığını bir uzmana inceletin, dolap ve rafları duvara sabitleyin, ailece bir buluşma noktası belirleyin ve deprem çantası hazırlayın. Sarsıntı sırasında çök, kapan, tutun hareketini yapın. Merdivene ve asansöre yönelmeyin, sarsıntı geçmeden dışarı koşmayın. Hakkari'ye özgü iki noktayı akılda tutmak faydalı. Birincisi, kışlar uzun ve sert geçtiği için deprem çantasına battaniye, sıcak giysi ve yedek çorap eklenmeli. İkincisi, sarp vadilerdeki yollarda deprem sonrası taş düşmesi ve heyelan görülebilir. Bu nedenle sarsıntıdan hemen sonra dik yamaç altlarından uzak durmak, yetkililer yolu açık ilan etmeden zorunlu olmayan yolculuğa çıkmamak gerekir. Köylerde ve yaylalarda yaşayanların da toplanma alanını önceden bilmesi önemlidir.

