ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu (USGS) kataloğuna göre Erzurum il merkezinin 100 km yakınında 1900'den bu yana 5,0 ve üstü 12 deprem kaydedilmiştir. Bunların en büyüğü, 13 Eylül 1924'te Pasinler'in doğu güneydoğusunda kaydedilen 6,9 büyüklüğündeki depremdir. Listedeki depremlerin dördü 6,8 ve üstündedir. Kayıtlar Pasinler ve Narman'dan Muş'un Varto, Bingöl'ün Yedisu ve Karlıova ilçelerine, batıda Erzincan'ın Otlukbeli ilçesine kadar uzanır. Bu sayfanın üstünde ildeki son depremlerin canlı listesi, altında ise bu tarihsel kayıtların tablosu yer alır.
Pasinler'den Narman'a: Erzurum çevresindeki büyük depremler
USGS kataloğuna göre il merkezine en yakın güçlü depremler Pasinler ovasında yaşanmıştır. 13 Eylül 1924'teki 6,9 büyüklüğündeki deprem, merkeze yaklaşık 51 km uzaklıkta, Pasinler'in doğu güneydoğusunda kaydedilmiştir. 3 Ocak 1952'deki 5,7 büyüklüğündeki deprem ise yaklaşık 26 km uzaklıkla listedeki en yakın kayıttır. Kuzeydoğuda, 30 Ekim 1983'te Narman'ın doğusunda 6,8 büyüklüğünde bir deprem olmuştur ve merkeze uzaklığı yaklaşık 90 km'dir. Bu üç kayıt ilin kendi sınırları içinde ya da sınırlarına çok yakın yerlerdedir. Listedeki diğer depremler güneyde Muş ve Bingöl, batıda Erzincan sınırları içinde kaydedilmiştir.
Güneydeki Varto, Karlıova ve Yedisu çevresi
Erzurum'un güneyinde Muş'un Varto ilçesi ile Bingöl'ün Karlıova ve Yedisu ilçeleri, katalogdaki kayıtların yoğunlaştığı alandır. 17 Ağustos 1949'da Yedisu yakınında 6,8 büyüklüğünde bir deprem kaydedilmiştir. 19 Ağustos 1966'da Varto'nun kuzeydoğusunda 6,8 büyüklüğündeki deprem, ertesi gün Karlıova'nın kuzeyindeki 6,3 büyüklüğündeki depremle izlenmiştir. Aynı bölgede 7 Mart 1966'da 5,7, 31 Mayıs 1946'da 5,9 ve 26 Temmuz 1967'de 6,2 büyüklüğünde depremler vardır. Yakın dönemden 14 Mart 2005'te Karlıova yakınında 5,8 ve 14 Haziran 2020'de Yedisu'nun doğusunda 5,9 büyüklüğünde depremler kaydedilmiştir. Bu depremlerin il merkezine uzaklığı 59 ile 88 km arasındadır. Listenin en uzak kaydı ise 21 Kasım 1939'da Erzincan'ın Otlukbeli ilçesi yakınında, yaklaşık 100 km mesafedeki 5,9 büyüklüğündeki depremdir.
Erzurum'un tektonik konumu
Türkiye'nin iki büyük fay sistemi olan Kuzey Anadolu Fay Hattı ile Doğu Anadolu Fay Hattı, Bingöl'ün Karlıova ilçesi çevresinde birbirine kavuşur. Bu kavşak Erzurum'un güneybatısında kalır. Güneydeki kayıtların neden Karlıova, Varto ve Yedisu çevresinde toplandığını genel olarak bu konum açıklar. Doğu Anadolu bütünüyle levhaların sıkıştığı, depremlerin sık yaşandığı bir bölgedir ve Erzurum da bu bölgenin ortasında yer alır. Türkiye'nin her ili deprem bölgesidir. Erzurum için bunu tarihsel kayıtlar da açıkça gösterir.
Kayıtlardaki derinlik ve büyüklüğü okumak
Erzurum çevresindeki tarihsel depremlerin hepsi sığdır: katalogdaki derinlikler 5 ile 27 km arasındadır, çoğu 15 km civarındadır. Sığ depremler yüzeye yakın olduğu için merkez üssüne yakın yerlerde daha güçlü hissedilir. Büyüklük ölçeği logaritmiktir: 6,9 büyüklüğündeki bir deprem, 5,9 büyüklüğündekinden yaklaşık 32 kat fazla enerji açığa çıkarır. Bu sayfadaki tarihsel büyüklükler USGS kataloğundan alınmıştır ve Kandilli Rasathanesi ile AFAD'ın aynı deprem için verdiği değerlerden birkaç onda bir farklı olabilir. Üstteki canlı listede gördüğünüz 2 ve 3 büyüklüğündeki küçük depremler bölgede olağandır ve çoğu hissedilmez.
Erzurum'da hazırlık ve deprem anı
AFAD'ın genel önerileri Erzurum için de geçerlidir: dolap, kitaplık ve ağır eşyaları duvara sabitleyin, evde güvenli noktaları önceden belirleyin, aile için bir buluşma yeri ve iletişim planı yapın. Deprem anında çök, kapan, tutun hareketini uygulayın, sarsıntı bitmeden merdivene ve asansöre yönelmeyin. Erzurum'un uzun ve sert kışı hazırlığa ayrı bir boyut ekler: deprem çantasına su, yiyecek, el feneri, ilk yardım malzemesi ve ilaçların yanı sıra kalın giysi, bere, eldiven ve battaniye koymak, binadan çıkmak zorunda kalındığında soğukta beklemeyi kolaylaştırır. Binanızın depreme dayanıklılığından emin değilseniz bir uzmana inceletmek en kalıcı önlemdir.

