Erzincan, Türkiye'nin en güçlü depremlerinden bazılarını yaşamış bir ildir. ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu (USGS) kataloğuna göre il merkezine 100 km içinde kaydedilmiş en büyük deprem, 26 Aralık 1939'daki 7,8 büyüklüğündeki 1939 Erzincan depremidir. Merkez üssü kentin yaklaşık 20 km kuzey-kuzeydoğusundaydı. Aynı katalogda 1900'den bu yana bu çember içinde 5,0 ve üstü 12 deprem var ve bunların beşi 6,0 ya da üzerinde. 13 Mart 1992'deki 6,7 büyüklüğündeki deprem ise merkeze yalnızca 11 km uzaktaydı. Bu sayfanın üstünde ildeki son depremlerin canlı listesi, altında ise tarihsel depremlerin tam tablosu yer alıyor.
1939 ve 1992: Erzincan ovasını iki kez sarsan depremler
Erzincan'ın deprem geçmişinde iki tarih öne çıkar. İlki 26 Aralık 1939. USGS kataloğu bu depremi 7,8 büyüklüğünde ve yaklaşık 20 km derinlikte kaydeder. O yıl bölge yalnız bu depremle sarsılmadı: bir ay önce, 21 Kasım 1939'da Otlukbeli yakınlarında 5,9, üç gün sonra, 29 Aralık'ta ise Gümüşhane'nin Şiran ilçesinin güneyinde 5,6 büyüklüğünde birer deprem daha kaydedildi. İkinci tarih 13 Mart 1992. Bu 6,7 büyüklüğündeki deprem, bugün Üzümlü adını taşıyan Cimin'in yaklaşık 8 km batısında, il merkezine 11 km mesafede ve 27 km derinlikte oldu. İki gün sonra, 15 Mart 1992'de, Tunceli'nin Pülümür ilçesi yakınlarında 5,9 büyüklüğünde bir deprem daha kaydedildi.
Kentin hemen altında ve çevre illerde kayıtlı diğer depremler
Listede il merkezine en yakın deprem, 12 Kasım 1941'de kentin yaklaşık 4 km kuzey-kuzeydoğusunda kaydedilen 6,0 büyüklüğündeki depremdir. 100 km'lik çember Erzincan'ın sınırlarını aştığı için listede komşu illerdeki depremler de var. 26 Temmuz 1967'de Bingöl'ün Yedisu ilçesi yakınlarında 6,2, 27 Ocak 2003'te Pülümür yakınlarında 6,1 ve 5 Aralık 1995'te yine Pülümür'ün doğu-güneydoğusunda 5,8 büyüklüğünde depremler kaydedildi. Daha eski kayıtlar arasında 20 Mayıs 1905'te Kelkit yakınlarında 5,6, 15 Eylül 1929'da Kemah'ın kuzeyinde 5,5 ve 10 Aralık 1930'da Şiran'ın güneyinde 5,8 büyüklüğündeki depremler yer alıyor. 1900'lerin başına ait değerler o dönemin sınırlı ölçüm ağına dayandığı için yaklaşık kabul edilmelidir. Kandilli ve AFAD'ın aynı depremler için verdiği büyüklükler de USGS'ten birkaç onda bir farklı olabilir.
Kuzey Anadolu Fay Hattı ve Erzincan ovası
Kuzey Anadolu Fay Hattı, Türkiye'nin en iyi bilinen faylarından biridir ve Erzincan ovasından geçer; kent de bu ovanın üzerinde kuruludur. Tablodaki depremlerin bir kısmı il merkezinin hemen çevresinde, bir kısmı ise Pülümür, Üzümlü ve Kemah yönünde kayıtlı. Bu dağılım geçmiş kayıtların nereye düştüğünü gösterir; hangi depremin hangi faydan kaynaklandığını ya da ileride ne olacağını söylemez. Türkiye'nin her yeri deprem bölgesidir; Erzincan'da yaşayanlar için asıl önemli olan, binaların depreme dayanıklı olması ve hazırlığın önceden yapılmasıdır.
Tablodaki derinlik ve büyüklük değerlerini okumak
Erzincan çevresindeki tarihsel depremlerin tamamı sığdır: kayıtlı derinlikler 10 ile 27 km arasında değişiyor. Sığ depremlerde enerji yüzeye daha az sönümlenerek ulaştığı için merkez üssüne yakın yerlerde sarsıntı daha güçlü hissedilir. Büyüklük ölçeği logaritmiktir; 7,8 büyüklüğündeki bir deprem, 6,8 büyüklüğündeki bir depremden yaklaşık 32 kat daha fazla enerji açığa çıkarır. Bu hesapla 1939 depremi, listede ikinci sıradaki 6,7 büyüklüğündeki 1992 depreminden yaklaşık 45 kat fazla enerji taşıyordu. Uzaklık sütunu da önemlidir: 78 km uzaktaki 6,2 ile 4 km uzaktaki 6,0, kent merkezinde çok farklı hissedilir. Canlı listedeki küçük depremler ise (son 30 günün en büyüğü 2,3) bölge için olağandır ve çoğu zaman hissedilmez.
Erzincan'da hazırlık: soğuk kış koşullarını da hesaba katın
AFAD'ın genel önerileri Erzincan için de geçerlidir. Evdeki dolap, kitaplık ve buzdolabı gibi devrilebilecek eşyaları duvara sabitleyin. Ailece bir toplanma alanı belirleyin; e-Devlet üzerinden ya da AFAD'ın uygulamasından yakınınızdaki toplanma alanını öğrenebilirsiniz. Deprem çantasında su, dayanıklı yiyecek, el feneri, yedek pil, düdük, ilk yardım malzemesi ve önemli belgelerin kopyaları bulunsun. Erzincan'da kışlar sert geçtiği için çantaya battaniye, kalın çorap, bere ve eldiven eklemek de yerinde olur; kayıtlı en büyük iki depremin biri Aralık, diğeri Mart ayında yaşandı. Sarsıntı sırasında çök, kapan, tutun hareketini uygulayın, merdiven ve asansörden uzak durun. Sarsıntı bittikten sonra binadan sakin şekilde çıkın ve hasarlı yapılara geri dönmeyin.

