ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu (USGS) kataloğuna göre 1900'den bu yana Kars il merkezine 100 km içinde 5,0 ve üstü on iki deprem kaydedildi. Bunların en büyüğü, 30 Ekim 1983'te Erzurum'un Narman ilçesinin doğusunda meydana gelen 6,8 büyüklüğündeki depremdir. Şehre en yakın güçlü sarsıntılar ise 1 Mayıs 1935'teki 6,0'lık deprem (yaklaşık 27 km) ve 27 Eylül 2022'deki 5,3'lük depremdir (21 km). Kayıtların üçü sınırın öte yakasında, Ermenistan ve Gürcistan'da. Sayfanın üstünde ilin son 30 gününü izleyebilir, aşağıda geçmişteki büyük depremleri, bölgenin yer yapısını ve hazırlık önerilerini bulabilirsiniz.
1924'ten 2022'ye Kars ve komşu ilçelerdeki büyük depremler
Listenin en güçlüsü 30 Ekim 1983 depremidir: 6,8 büyüklüğünde, 12 km derinlikte, Narman'ın yaklaşık 27 km doğusunda ve Kars merkezine 83 km uzaklıkta. Bu deprem kamuoyunda Erzurum depremi ya da Horasan-Narman depremi olarak da anılır. Şehre çok daha yakın olan 1 Mayıs 1935 depremi 6,0 büyüklüğündeydi; Kars'ın doğusunda, il merkezine yaklaşık 27 km uzaklıkta ve 10 km derinlikte oldu. 3 Aralık 1999'da Sarıkamış'ın 20 km batısında 5,7'lik bir deprem kaydedildi. 27 Eylül 2022'de ise Susuz'un batı-güneybatısında, il merkezine yalnızca 21 km uzaklıkta 5,3 büyüklüğünde bir deprem oldu; bu, listede şehre en yakın kayıttır. Çevre ilçelerde de güçlü depremler görüldü: 13 Mayıs 1924'te Eleşkirt'in kuzey-kuzeydoğusunda 5,6, 29 Nisan 1976'da Göle'nin doğu-kuzeydoğusunda 5,5, 18 Eylül 1984'te Olur yakınında 5,5 ve 18 Ekim 1984'te Şenkaya yakınında 5,4 büyüklüğünde.
Sınırın öte yakasındaki depremler
Kars doğuda Ermenistan ile komşudur, Gürcistan sınırı da çok uzakta değildir. Bu yüzden ilin deprem geçmişi yalnız Türkiye topraklarındaki kayıtlarla sınırlı değil. 22 Ekim 1926'da aynı gün iki deprem kaydedildi: biri Ermenistan'daki Amasia kasabasının hemen güneybatısında 5,9, diğeri Kars'ın Susuz ilçesinin 9 km kuzeydoğusunda, il merkezine 28 km mesafede 5,5 büyüklüğünde. 16 Aralık 1990'da Gürcistan'da Ninotsminda yakınında 5,5, 13 Şubat 2022'de Ermenistan'da Metsavan yakınında 5,3 büyüklüğünde depremler oldu. Sınır ötesindeki üç kayıt il merkezine 68 ile 99 km uzaklıktadır. Bu sayfadaki 100 km'lik çember de sınırın iki yakasını birlikte kapsar.
Kars platosu neden sarsılıyor
Kars, Arap levhasının kuzeye doğru Avrasya levhasına itilmesiyle sıkışan Doğu Anadolu yüksek platosunun kuzeydoğu ucunda yer alır. Bu sıkışma bölgede çok sayıda irili ufaklı fay ve geniş volkanik alanlar oluşturmuştur; Kars çevresindeki yüksek düzlüklerin önemli bir kısmı eski lav akıntılarıyla örtülüdür. Listedeki depremlerin dağılımı da bunu gösterir: kayıtlar tek bir hat üzerinde toplanmaz, ilin her yönüne yayılır. Batı ve güneybatıda Sarıkamış ile Narman, güneyde Eleşkirt, kuzey ve kuzeybatıda Göle ile Olur, kuzeydoğuda Ermenistan ve Gürcistan sınırı boyunca 5,0 ve üstü depremler görülmüştür. Kars'ta yapılaşmanın yer seçimini ve zemini dikkate alması bu yüzden önemlidir.
Derinlik ve uzaklık: Kars kayıtlarını okumak
Listedeki depremlerin çoğu 10 ile 19 km derinliktedir, yani sığdır. Sığ bir deprem, aynı büyüklükte daha derin bir depreme göre yüzeyde genellikle daha güçlü hissedilir. Daha derin kayıtlar azdır: 1990'daki Ninotsminda depremi 33 km, 1976'daki Göle depremi 44 km, 1984'teki Şenkaya depremi 60 km derinlikteydi. Büyüklük ölçeği logaritmiktir; 6,8 ile 5,8 arasındaki bir birimlik fark yaklaşık 32 kat enerji farkı demektir. Hissedilen sarsıntıda uzaklık da belirleyicidir: 83 km ötedeki 6,8'lik bir deprem ile 21 km ötedeki 5,3'lük bir deprem şehirde farklı etkiler bırakabilir. USGS büyüklükleri Kandilli Rasathanesi ve AFAD'ın verdiği değerlerden birkaç onda bir farklı olabilir.
Kars'ın sert kışında depreme hazırlık
AFAD'ın genel önerileri Kars için de geçerlidir: dolapları, kitaplıkları ve ağır eşyaları duvara sabitleyin, yatağın üstüne ağır eşya asmayın, mahallenizdeki toplanma alanını önceden öğrenin. Deprem anında Çök, Kapan, Tutun hareketini uygulayın; sarsıntı geçmeden merdivene ve asansöre yönelmeyin. Kars'a özgü bir ayrıntı da uzun ve soğuk kıştır. Deprem çantasına su, yiyecek, el feneri, pil, ilk yardım malzemesi ve önemli belgelerin yanında sıcak giysi, bere, eldiven ve battaniye ekleyin; kış aylarında dışarıda bekleme süresi uzayabilir. Doğalgazlı evlerde sarsıntıdan sonra gaz vanasını kapatın; sobalı evlerde sobayı ve bacayı denetlemeden yakmayın.

