Iğdır çevresinde kaydedilen büyük tarihsel depremlerin merkezi il sınırlarının dışındaydı. ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu (USGS) kataloğuna göre 1900'den bu yana il merkezine 100 km içinde 5,0 ve üstü 12 deprem kaydedildi. Bunların en büyüğü 24 Kasım 1976'da, Ağrı Dağı'nın güneyinde, Doğubayazıt'ın 47 km güneyinde meydana gelen 7,3 büyüklüğündeki depremdir. Listedeki depremlerin çoğu iki kümede toplanıyor: güneyde Ağrı ve Van sınırındaki bölge, kuzeyde ise Aras'ın öte yakasında Ermenistan toprakları. İl merkezine en yakın kayıt 41 km uzaklıktadır.
Ağrı Dağı'nın güneyi: 1976 Çaldıran depremi ve çevresi
Iğdır çevresindeki en güçlü kayıt, Çaldıran depremi olarak anılan 24 Kasım 1976 depremidir. USGS bu depremin büyüklüğünü 7,3, derinliğini 36 km olarak veriyor; merkez üssü Iğdır merkezine 89 km uzaklıktadır. Aynı gün aynı bölgede 5,5 büyüklüğünde, 33 km derinlikte ikinci bir deprem daha kaydedildi. Bölgede daha eski kayıtlar da var: 29 Nisan 1968'de Doğubayazıt'ın 35 km güney-güneydoğusunda 5,7 büyüklüğünde, 21 Mart 1932'de Diyadin'in 33 km güneyinde 5,3 büyüklüğünde, 6 Kasım 1933'te Taşlıçay'ın 28 km güney-güneybatısında 5,6 büyüklüğünde depremler oldu. 20 Nisan 1988'de Türkiye ile İran sınır bölgesindeki 5,5 büyüklüğündeki deprem de bu kümeye yakındır. Biraz daha batıda, 10 Eylül 1941'de Erciş'in 20 km kuzey-kuzeydoğusunda 6,0 büyüklüğünde bir deprem kaydedildi.
Aras'ın kuzeyi ve Kars yönü: sınırın öte yakasındaki kayıtlar
Iğdır merkezine en yakın tarihsel depremler Ermenistan tarafındadır. 14 Kasım 1938'de Arteni'nin 8 km güneyinde, il merkezine 41 km uzaklıkta 5,2 büyüklüğünde bir deprem kaydedildi. 8 Temmuz 1926'da Yeghegnavan'ın güney-güneybatısında, merkeze 50 km mesafede yine 5,2 büyüklüğünde bir deprem oldu. 1938'deki depremle aynı gün Ermenistan'da, merkeze 71 km uzaklıkta ikinci bir 5,2 kaydı daha var. 8 Mayıs 1930'daki 5,3 büyüklüğündeki deprem ise Lanjaghbyur yakınında, 97 km mesafededir. Batı yönünde 1 Mayıs 1935'te Kars'ın 28 km doğusunda, 10 km derinlikte 6,0 büyüklüğünde bir deprem kaydedildi. En yakın kayıtların sınırın öte yakasında olması, il çevresinin deprem geçmişini yalnız Türkiye içindeki kayıtlarla okumanın eksik kalacağını gösteriyor.
Iğdır'ın tektonik konumu
Doğu Anadolu, Arap levhasının kuzeye doğru ilerleyip Avrasya levhasına sıkıştığı bir bölgededir. Bu sıkışma Kafkasya'dan İran'a uzanan geniş bir alanda depremlere yol açar. Iğdır da bu alanın içinde kalır ve Türkiye'nin geri kalanı gibi deprem bölgesidir. Kataloğa bakınca il merkezine 100 km içinde 7,0'ı aşan tek kayıt 1976 depremidir. 6,0 ve üstü kayıt sayısı üçtür. Bu tablo bölgenin sakin olduğu anlamına gelmez. Yüz yılı biraz aşan bir katalog, uzun zaman aralıklarıyla tekrarlayan büyük depremlerin tamamını göstermeyebilir.
Kayıtlardaki büyüklük ve derinliği okumak
Listedeki depremlerin çoğunun derinliği 15 km görünüyor. Yirminci yüzyılın ilk yarısındaki depremlerde derinlik genellikle yaklaşık bir değerdir; bunu kesin ölçüm gibi okumamak gerekir. Daha yakın tarihli kayıtlarda derinlikler değişiyor: 1976 depremi 36 km, 1988'deki sınır depremi 55 km derinlikte. Derin depremlerin sarsıntısı geniş bir alana yayılırken yüzeyde daha az şiddetli hissedilebilir. Büyüklük ölçeği logaritmiktir: 7,3 büyüklüğündeki bir deprem, 6,3'lük bir depremden yaklaşık 32 kat daha fazla enerji açığa çıkarır. Kandilli ve AFAD aynı deprem için USGS'ten birkaç onda bir farklı büyüklük verebilir.
Iğdır'da hazırlık ve deprem anı
AFAD'ın önerileri her il için geçerlidir. Dolap, kitaplık ve beyaz eşyayı duvara sabitleyin, yatağın yakınına ağır eşya koymayın. Su, kalıcı gıda, el feneri, pil, düdük, ilk yardım malzemesi ve ilaçlarınızdan oluşan bir deprem çantası hazırlayın. Doğu Anadolu'da kış uzun ve soğuk geçer; çantaya battaniye ile mevsime uygun kalın giysi eklemek, deprem sonrası açık alanda geçecek saatler için önemlidir. Ailenizle bir buluşma noktası belirleyin ve oturduğunuz mahallenin toplanma alanını önceden öğrenin. Sarsıntı sırasında çök, kapan, tutun hareketini yapın, merdiven ve asansörü kullanmayın. Sarsıntı bittikten sonra binadan sakin bir şekilde çıkın. Hasarlı yapılara geri girmeyin.

