1900'den bu yana Ardahan merkezine 100 km içinde kaydedilen en büyük deprem, 30 Ekim 1983'te Erzurum'un Narman ilçesinin doğusunda olan 6,8 büyüklüğündeki depremdir. ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu (USGS) kataloğu bu çember içinde 5,0 ve üstü 12 deprem gösterir. Bunların çoğu il merkezinden 47 ile 98 km uzakta, Kars ve Erzurum'un ilçelerinde ya da sınırın öte yanında, Gürcistan ve Ermenistan'da olmuştur. İl merkezine en yakın kayıt 1976'da Göle'nin doğu-kuzeydoğusunda ölçülen 5,5'tir. Aşağıda bu depremleri, bölgenin yer altı yapısını ve Ardahan'ın uzun, sert kışını da hesaba katan hazırlık önerilerini bulabilirsiniz.
Göle'den Narman'a: Türkiye tarafındaki güçlü depremler
ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu kataloğuna göre il çevresindeki en güçlü sarsıntı 30 Ekim 1983'te, Narman'ın yaklaşık 27 km doğusunda, 12 km derinlikte meydana gelen 6,8 büyüklüğündeki depremdir. Ardahan merkezine uzaklığı 98 km'dir. Ertesi yıl bölgede iki kayıt daha var: 18 Eylül 1984'te Olur'un 10 km kuzeydoğusunda 5,5, 18 Ekim 1984'te Şenkaya'nın doğu-güneydoğusunda 60 km derinlikte 5,4. Daha eski kayıtlar arasında 1 Mayıs 1935'te Kars'ın 28 km doğusunda ölçülen 6,0 öne çıkar. 22 Ekim 1926'da aynı gün iki deprem kaydedildi; bunlardan biri Susuz'un 9 km kuzeydoğusunda 5,5 büyüklüğündeydi. Ardahan'a en yakın kayıt, 29 Nisan 1976'da Göle'nin 23 km doğu-kuzeydoğusunda, il merkezine yaklaşık 29 km uzakta ölçülen 5,5'tir. 3 Aralık 1999'da Sarıkamış'ın batısında 5,7 kaydedildi. Listedeki en yeni deprem ise 27 Eylül 2022'de Susuz'un 22 km batı-güneybatısında, merkeze 47 km uzakta olan 5,3 büyüklüğündeki depremdir.
Sınırın öte yanı: Gürcistan ve Ermenistan kayıtları
Ardahan iki ülkeyle komşu olduğundan, il merkezine 100 km içindeki 12 depremin dördü Türkiye sınırları dışında olmuştur. 9 Ocak 1925'te Gürcistan'daki Aspindza'nın güneybatısında 5,8 büyüklüğünde bir deprem kaydedildi. Bu deprem merkeze 58 km uzaklıktadır ve yabancı topraklardaki kayıtların en yakınıdır. 22 Ekim 1926'da Ermenistan'daki Amasia yakınında 5,9 ölçüldü; bu kayıt, yukarıda anılan Susuz depremiyle aynı güne denk gelir. Gürcistan'ın Cavaheti yöresinde iki kayıt daha var: 13 Mayıs 1986'da Ahalkalaki'nin doğusunda 5,8 ve 16 Aralık 1990'da Ninotsminda'nın kuzeydoğusunda 5,5. Bu depremler il merkezine 89 ile 93 km uzaklıktadır. Ardahan'ın deprem geçmişine bakarken sınırın iki yanındaki kayıtları birlikte okumak bu yüzden daha doğru bir tablo verir.
Ardahan platosunun altında neler oluyor
Ardahan, Kuzeydoğu Anadolu ile Küçük Kafkasya'nın birleştiği yüksek bir platoda yer alır. Arap levhasının kuzeye doğru ilerlemesi Doğu Anadolu'yu ve Kafkasya'yı sıkıştırır. Bu sıkışma bölgede çok sayıda fayı hareketli tutar. Kayıtların dağılımı da bunu gösterir: güçlü depremler tek bir hat üzerinde toplanmaz, Erzurum'un kuzeydoğusundan Kars'a ve Gürcistan'ın güneyine kadar geniş bir alana yayılır. Türkiye'nin her yeri deprem bölgesidir ve Ardahan da bunun dışında değildir. Yine de 1900'den bu yana kaydedilen 5,0 ve üstü depremlerin çoğunun il merkezinden 45 km'den daha uzakta olduğunu bilmek, ilin geçmişini doğru okumaya yardımcı olur.
Derinlik ve büyüklük rakamlarını okumak
Listedeki depremlerin çoğu 10 ile 19 km derinlikte, yani sığdır. Sığ depremler merkez üssüne yakın yerlerde daha güçlü hissedilir. Üç kayıt daha derindir: 1990'da 33 km, 1976 Göle depreminde 44 km ve 1984 Şenkaya depreminde 60 km. Derin depremlerde sarsıntı yüzeye ulaşırken zayıflar ama daha geniş bir alanda hissedilebilir. Eski kayıtlardaki 10, 15 ya da 33 km gibi yuvarlak değerler çoğu zaman o dönemin ölçüm imkânları yüzünden atanmış varsayılan derinliklerdir. Bu yüzden 1920'ler ve 1930'lardaki kayıtların derinliklerine ihtiyatla bakmak gerekir. Büyüklükler USGS ölçümüdür. Kandilli Rasathanesi ve AFAD aynı deprem için birkaç onda bir farklı değer verebilir. Bu sayfanın üstündeki canlı listede Türkiye kurumlarının ölçümleri yer alır.
Soğuk iklimde deprem hazırlığı
AFAD'ın genel önerileri Ardahan'da da geçerlidir. Dolap, kitaplık ve su ısıtıcısı gibi devrilebilecek eşyaları duvara sabitleyin, ailece bir buluşma noktası belirleyin ve binanızın depreme dayanıklılığını uzmana inceletin. Deprem anında çök, kapan, tutun hareketini yapın. Sarsıntı sırasında merdivene ve asansöre yönelmeyin. Ardahan'ın kışı uzun ve serttir. Bu nedenle deprem çantanıza su, yiyecek, el feneri, düdük ve ilaçların yanında battaniye, bere, eldiven ve kalın çorap da koyun. Kışın bir deprem sonrasında dışarıda beklemek gerekebilir. Bu durumda soğuktan korunmak da güvenliğin bir parçasıdır. Sarsıntı geçtikten sonra soba ve doğalgaz bağlantılarını kontrol edin. Gaz kokusu alırsanız ateş yakmayın, elektrik düğmelerine dokunmayın.

