Eskişehir'in deprem geçmişinde öne çıkan kayıt, 20 Şubat 1956'da il merkezinin yaklaşık 13 kilometre kuzeyinde olan 6,2 büyüklüğündeki depremdir. ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu (USGS) kataloğuna göre il merkezine 100 kilometre içinde 5,0 ve üstü 12 deprem kaydedilmiş. Bunların en büyüğü 6,4 büyüklüğündedir ve 20 Haziran 1943'te Taraklı yakınlarında olmuştur. Kayıtların hepsi 1939 ile 1957 arasına düşüyor. Bu sayfanın üstünde ilin son 30 gününe ait canlı liste, altında ise tarihsel depremlerin tam tablosu yer alıyor.
1956: Şehrin hemen kuzeyindeki deprem
Listedeki depremlerin çoğu Eskişehir'e 50 kilometreden daha uzakta. 20 Şubat 1956 depremi ise farklı: 6,2 büyüklüğündeki bu depremin merkez üssü il merkezine yalnızca 13 kilometre uzaklıkta, şehrin kuzeyinde kaydedilmiş. Katalogda 15 kilometre derinlik görünüyor. Yani Eskişehir'in kendi yakınında olmuş, sığ ve güçlü bir deprem bu. İlin depremselliği konuşulurken bu kaydın öne çıkmasının nedeni de şehre bu kadar yakın olması. USGS büyüklüklerinin Kandilli Rasathanesi ve AFAD değerlerinden birkaç onda bir farklı olabileceğini de not edelim.
1939'dan 1957'ye: Domaniç, Bozüyük ve Sakarya yönü
Katalogdaki 12 depremin beşi 1939 yılında oldu. Bu depremler Eskişehir'in batısında, Bilecik ve Kütahya yönünde toplanıyor: 25 Temmuz'da Dodurga yakınında 5,4; 2 Ağustos'ta Domaniç'in güneyinde 5,4; 3 Ağustos'ta Bozüyük'ün 6 kilometre güney güneydoğusunda 5,7; 15 Eylül'de Domaniç'in güneybatısında 5,9 ve 19 Ekim'de yine Domaniç yakınında 5,6. Domaniç çevresinde 5 Şubat 1949'da 5,5 büyüklüğünde bir deprem daha kaydedildi. Kuzeybatıda, Sakarya tarafında iki büyük kayıt var: 20 Haziran 1943'te Taraklı'nın kuzey kuzeydoğusunda 6,4 ve 26 Mayıs 1957'de Akyazı'nın doğu güneydoğusunda 6,0. Güneybatıda 25 Haziran 1944'te İhsaniye'nin güneybatısında 6,1 ve 21 Eylül 1941'de Dumlupınar'ın kuzeyinde 5,6 büyüklüğünde depremler olmuş. Listedeki son kayıt, 24 Ekim 1957'de Pazaryeri'nin kuzeyinde olan 5,3 büyüklüğündeki deprem. Bu katalogda il merkezinin 100 kilometre çevresinde 1957'den sonra 5,0 ve üstü deprem görünmüyor.
Eskişehir hangi fayların arasında duruyor?
Eskişehir, kendi adıyla anılan Eskişehir Fay Zonu üzerinde bulunuyor. Bu zon, ili kuzeybatı ile güneydoğu yönünde kat eden bir kırık sistemi. Türkiye'nin en bilinen fayı olan Kuzey Anadolu Fay Hattı ise il sınırının dışından, kuzeyde Sakarya ve Bolu yönünden geçiyor. Listedeki Taraklı ve Akyazı kayıtları bu kuzey kuşağa yakın. Uzun süre 5,0 ve üstü bir deprem kaydedilmemiş olması bölgenin deprem bölgesi olmadığı anlamına gelmez. Türkiye'nin her yeri deprem bölgesidir; Eskişehir'de de binaların depreme dayanıklı yapılması temel önlemdir.
Eskişehir'de büyüklük ve derinlik nasıl okunur?
Tarihsel tablodaki derinliklerin hepsi 10 ya da 15 kilometre. Bu değerler sığ depremleri gösteriyor. Ancak 1940'lı ve 1950'li yıllara ait kayıtlarda derinlik çoğu zaman tahmini bir değerdir, kesin ölçüm olarak okunmamalı. Bugünkü canlı listede küçük depremler de yer alıyor. Büyüklüğü 2 ile 3 arasındaki depremler genellikle hissedilmez ya da çok hafif hissedilir. Büyüklük ölçeği logaritmik olduğu için 6,2 ile 5,2 arasındaki fark, ilk bakışta göründüğünden çok daha fazla enerji farkı demektir. Merkeze uzaklık da önemli: 13 kilometre uzaktaki 6,2'lik bir deprem, 100 kilometre uzaktaki aynı büyüklükteki depremden şehirde çok daha güçlü hissedilir.
Eskişehir'de deprem hazırlığı ve deprem anı
AFAD'ın genel önerileri Eskişehir için de geçerli. Evinizde dolap, kitaplık ve ağır eşyaları duvara sabitleyin. Su, kuru gıda, el feneri, pil, ilk yardım malzemesi ve önemli belgelerin kopyasını içeren bir deprem çantası hazırlayın. Aile içinde deprem sonrası buluşacağınız yeri önceden belirleyin. Deprem anında çök, kapan, tutun hareketini uygulayın, merdiven ve asansöre yönelmeyin. Sarsıntı bitince gaz ve elektriği kapatıp binadan sakin şekilde çıkın. Şehir merkezinin bir bölümü Porsuk Çayı'nın ovasında kurulu olduğu için kendi binanızın zemin ve yapı durumunu öğrenmek ve gerekirse uzman görüşü almak yararlı olur.

