ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu (USGS) kataloğuna göre Afyonkarahisar il merkezine 100 km içinde 1900'den bu yana 5,0 ve üstü 12 deprem kaydedilmiş. Bunların en büyüğü 28 Mart 1970'teki 7,2 büyüklüğündeki Gediz depremi. Listedeki depremlerin önemli bir kısmı il sınırları içinde, Dinar, Sultandağı, Çay ve İhsaniye çevresinde meydana gelmiş. Kente en yakın olanı 1944'te İhsaniye'nin güneybatısındaki 6,1 büyüklüğündeki deprem. Sayfanın üst kısmındaki liste ildeki son depremleri gösteriyor; aşağıda ise geçmişteki büyük depremleri, bölgenin yer yapısını ve hazırlık için yapılabilecekleri bulabilirsiniz.
Dinar, Sultandağı ve Gediz: Afyonkarahisar çevresindeki büyük depremler
Listenin başında 28 Mart 1970'teki Gediz depremi var. Kaydedilen büyüklüğü 7,2, odağı Kütahya'nın Gediz ilçesinin kuzeydoğusunda ve il merkezine yaklaşık 93 km uzaklıkta. Aynı yıl 19 Nisan'da Dumlupınar'ın kuzeybatısında 6,1 ve 5,9 büyüklüğünde iki deprem daha kaydedilmiş. İl sınırları içindeki en büyük kayıt 3 Şubat 2002 tarihli. O gün Sultandağı'nın hemen kuzeydoğusunda 6,5 büyüklüğünde bir deprem oldu. Yine aynı gün Çay'ın batı-kuzeybatısında, kente 35 km mesafede 6,0 büyüklüğünde ikinci bir sarsıntı yaşandı. 1 Ekim 1995'te Dinar'ın hemen batısında 6,4 büyüklüğünde Dinar depremi meydana geldi. Aynı ilçede 19 Temmuz 1933'te de 5,8 büyüklüğünde bir deprem kaydedilmişti. Listedeki diğer depremler komşu illerin sınır bölgelerinde: 1918'de Senirkent (6,0), 1924'te Yalvaç (6,1), 1971'de Aslanapa (5,9) ve 2000'de Akşehir (6,0).
Kente en yakın kayıt: 1944 İhsaniye depremi
Katalogda il merkezine en yakın büyük deprem 25 Haziran 1944'te meydana geldi. İhsaniye'nin güneybatısındaki bu depremin büyüklüğü 6,1, odak derinliği yaklaşık 10 km, kente uzaklığı ise 26 km. Listede kente yakınlık sırasında ikinci olan 2002 Çay depremi 35 km, üçüncü olan 1924 Yalvaç depremi 54 km uzaklıkta. Yani en büyük depremler kentten uzakta olsa da 6 büyüklüğünü aşan bir deprem 30 km'den daha yakında da kaydedilmiş. Uzaklık sarsıntının kentte ne kadar hissedileceğini belirleyen etkenlerden biri; zeminin cinsi ve binanın yapısı da en az onun kadar önemli.
Batı Anadolu'nun doğu kenarında bir il
Yer kabuğu Batı Anadolu'da kuzey-güney yönünde geriliyor ve Afyonkarahisar bu gerilme bölgesinin doğu kenarına düşüyor. Gerilme kabuğu çöküntü ovalarına ve onları sınırlayan faylara bölüyor. Sultandağları'nın eteği boyunca Akşehir'e doğru uzanan çöküntü ve Dinar çevresindeki faylar bu yapının iyi bilinen parçaları. 1995 Dinar, 2000 Akşehir ve 2002 Sultandağı depremleri de bu gerilme bölgesinin içinde kaydedildi. Kuzeybatıdaki Gediz ve Dumlupınar çevresi ise Kütahya tarafında ayrı bir deprem kaynağı.
Sığ odaklar ve büyüklüğü doğru okumak
Listedeki depremlerin çoğu sığ. On iki kaydın on birinde odak derinliği 22 km veya daha az. 2002 Sultandağı depremi yaklaşık 5 km, 1944 İhsaniye ve 2002 Çay depremleri 10 km derinlikte. En derin kayıt 33 km ile 1995 Dinar depremi. Sığ depremler aynı büyüklükteki derin depremlere göre yüzeyde daha dar bir alanı daha güçlü sarsabilir. Büyüklük ölçeği logaritmiktir: 7,2 büyüklüğündeki bir deprem 6,2 büyüklüğündekine göre yaklaşık 32 kat fazla enerji açığa çıkarır. Bu sayfadaki tarihsel büyüklükler USGS kataloğundan alınmıştır. Kandilli Rasathanesi ve AFAD aynı deprem için birkaç onda bir farklı değer verebilir.
Yayla ilinde hazırlık: soğuk kış gecelerini de hesaba katın
AFAD'ın temel önerileri her ilde aynı. Dolapları ve ağır eşyaları duvara sabitleyin. Evde güvenli köşeleri belirleyin. Aileyle bir buluşma noktası kararlaştırın ve su, kuru gıda, el feneri, pil, ilk yardım malzemesi ve gerekli ilaçlardan oluşan bir deprem çantası hazırlayın. Deprem anında çök, kapan, tutun: sağlam bir masanın altına girin ya da iç duvar dibinde başınızı ve ensenizi koruyun. Sarsıntı sırasında merdivene ve asansöre yönelmeyin. Afyonkarahisar yüksek bir yaylada kurulu ve kışları soğuk geçiyor. Bu yüzden çantaya battaniye, kalın giysi ve bere eklemek, gece dışarıda geçecek bir zamanı daha katlanılır kılar. Binanızın deprem dayanımından emin değilseniz uzman bir incelemeyle başlamak en etkili adımdır.

