Tokat, Türkiye'nin depremi en sık yaşayan kuşaklarından birinin üzerinde. ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu (USGS) kataloğuna göre il merkezine 100 km mesafe içinde 1900'den bu yana 12 tane 5,0 ve üstü deprem kaydedilmiş. Bunların en büyükleri 24 Ocak 1916 ve 20 Aralık 1942 tarihli, ikisi de 7,0 büyüklüğünde. Listenin üçü 2015'ten bu yana kaydedildi: 2015'te Erbaa'nın doğusunda, 2024'te Sulusaray yakınında ve 2026 Mart'ında Niksar'ın batı kuzeybatısında. Sayfanın üst kısmı ildeki son depremleri canlı gösterir. Aşağıda Tokat'ın deprem geçmişini, ilin fay hattıyla ilişkisini ve hazırlık için yapılabilecekleri bulabilirsiniz.
1916 ve 1942: Tokat çevresinin iki büyük depremi
USGS kataloğundaki Tokat listesinin başında iki tane 7,0 büyüklüğünde deprem var. İlki 24 Ocak 1916'da oldu; katalog merkez üssünü Sivas'ın Doğanşar ilçesinin 18 km batısına, Tokat merkezine yaklaşık 65 km uzağa yerleştiriyor, derinliği 15 km. İkincisi 20 Aralık 1942'de yaşandı ve Türkiye'de çoğunlukla Erbaa depremi olarak anılır; katalog bu depremi Tokat merkezine 68 km uzakta, 10 km derinlikte gösteriyor. Bu iki deprem arasındaki yıllar da sakin geçmedi: 1917'de Taşova yakınında 5,6, 1919'da Başçiftlik'in güneyinde 5,7, 1923'te Artova'nın güney güneydoğusunda 5,9 ve 1939 Aralık'ında yine Başçiftlik yakınında 5,9 büyüklüğünde depremler kaydedildi. 1900 ile 1955 arasındaki dönem, listedeki 12 depremin 8'ini kapsıyor. Eski kayıtların konumları aletsel ölçümün sınırlı olduğu yıllara ait olduğundan birkaç kilometrelik sapma içerebilir.
Kelkit Vadisi ve Kuzey Anadolu Fay Hattı
Kuzey Anadolu Fay Hattı Tokat'ın kuzeyinden, Kelkit Vadisi boyunca geçer. Reşadiye, Niksar ve Erbaa bu hattın üzerinde ya da hemen yakınında yer alır. Listedeki yakın tarihli depremlerin bir kısmı da bu kuşakta: 9 Ekim 2015'te Erbaa'nın 10 km doğusunda 5,1 ve 13 Mart 2026'da Niksar'ın 15 km batı kuzeybatısında 5,3 büyüklüğünde depremler kaydedildi. Listede ilin güneyinden de kayıtlar var. 18 Nisan 2024'te Sulusaray'ın 11 km batısında 5,6 büyüklüğünde bir deprem oldu; 1923'te Artova'nın güney güneydoğusunda kaydedilen 5,9 büyüklüğündeki deprem de merkezin güneyine düşüyor. Yani Tokat'ta deprem yalnızca kuzeydeki vadiyle sınırlı değil, ilin farklı kesimleri farklı yıllarda sarsıldı.
Tokat listesinde büyüklük ve derinliği okumak
Listedeki depremlerin tamamı 5 ile 16 km arasında, yani sığ derinlikte. Sığ depremler yüzeye yakın olduğu için merkez üssünün çevresinde, aynı büyüklükteki derin bir depreme göre daha şiddetli hissedilir. 2015 Erbaa depremi 5 km derinlikle listenin en sığ kaydı. Büyüklük ölçeği logaritmiktir: 7,0 büyüklüğündeki bir deprem, 6,0 büyüklüğündekinden yaklaşık 32 kat daha fazla enerji açığa çıkarır. Bu yüzden 1916 ve 1942 depremleri, listedeki 5'lik depremlerin hepsinden çok daha büyük ölçekli olaylardır. USGS büyüklükleri Kandilli ve AFAD'ın verdiği değerlerden birkaç onda bir farklı olabilir; bu farklı yöntemlerden kaynaklanır, hata anlamına gelmez. Sayfanın üstündeki canlı listede görülebilecek 1 ve 2 büyüklüğündeki depremler ise genellikle hissedilmez ve bu bölge için olağandır.
Tokat'ta deprem hazırlığı
AFAD'ın genel önerileri Tokat için de geçerli. Dolap, kitaplık ve şofben gibi devrilebilecek eşyaları duvara sabitleyin, yatağın üstüne ağır çerçeve asmayın. Su, kuru gıda, el feneri, pil, düdük, ilk yardım malzemesi ve önemli belgelerin kopyalarını içeren bir deprem çantası hazırlayın. Aile içinde deprem sonrası buluşma noktasını ve ilin toplanma alanlarını önceden belirleyin; toplanma alanlarını e-Devlet üzerinden sorgulayabilirsiniz. Sarsıntı sırasında Çök, Kapan, Tutun hareketini uygulayın, merdiven ve asansörden uzak durun. Sarsıntı bitince doğalgazı ve elektriği kontrol edin, hasar görmüş binaya girmeyin. Kırsal kesimde yaşıyorsanız eski yığma ve kerpiç yapıların depreme dayanıklılığını bir uzmana inceletmeniz iyi olur.

