Yozgat çevresinde 1900'den bu yana kaydedilen en güçlü deprem, 19 Nisan 1938'de il merkezine yaklaşık 83 km uzakta, Kırşehir'in Kaman ilçesi yakınında meydana gelen 6,6 büyüklüğündeki depremdir. ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu (USGS) kataloğuna göre il merkezine 100 km içinde 5,0 ve üstü 11 deprem kaydedilmiş. Bunların sekizi 1938 ile 1941 arasındaki dört yılda yaşanmış. Sonraki seksen yılı aşkın sürede yalnız üç deprem bu eşiği geçmiş. Sayfanın üstünde Yozgat ve çevresinin son 30 günlük depremlerini, altında ise bu tarihsel kaydın tamamını bulabilirsiniz.
1938-1941: Kaman, Saraykent ve Akdağmadeni depremleri
Yozgat'ın tarihsel deprem kaydı büyük ölçüde birbirini izleyen iki dizinin içinde yer alıyor. İlki 19 Nisan 1938'de, Kaman'ın yaklaşık 26 km kuzeydoğusunda meydana gelen ve Kırşehir depremi olarak bilinen 6,6 büyüklüğündeki depremle başladı. Aynı gün 5,5 büyüklüğünde ikinci bir deprem kaydedildi. Bölgede 28 Mayıs 1938'de 5,4, aynı yılın 16 Aralık günü de 5,2 büyüklüğünde birer deprem daha oldu. Bu depremlerin hepsi il merkezine 83 ile 95 km uzaklıktaydı. İkinci dizi Yozgat'ın kendi ilçelerine daha yakındı. 13 Nisan 1940'ta Saraykent'in güneybatısında 5,8 büyüklüğünde bir deprem oldu. 30 Temmuz 1940'ta Saraykent'in yaklaşık 15 km kuzeyinde, il merkezine 57 km uzakta 6,2 büyüklüğünde bir deprem kaydedildi. Ertesi gün aynı bölgede 5,4 büyüklüğünde bir deprem daha yaşandı. 27 Nisan 1941'de ise Akdağmadeni'nin yaklaşık 13 km batısında 6,0 büyüklüğünde bir deprem kaydedildi. Katalogdaki 6,0 ve üstü üç depremin hepsi bu dört yıla sığıyor.
Yerköy, Mecitözü ve Sulusaray: son otuz yılın kayıtları
1941'den sonra il merkezine 100 km içinde uzun süre 5,0 ve üstü deprem kaydedilmedi. Sonraki ilk kayıt 14 Ağustos 1996'da Çorum'un Mecitözü ilçesinin güneybatısında meydana gelen 5,2 büyüklüğündeki depremdi ve il merkezine 63 km uzaktaydı. 10 Ocak 2016'da Yerköy'ün yaklaşık 13 km güneybatısında 5,0 büyüklüğünde bir deprem oldu. İl merkezine yaklaşık 49 km uzaklıktaki bu deprem, listedeki depremler arasında Yozgat merkezine en yakın olanı. Listedeki en yeni kayıt 18 Nisan 2024'te Tokat'ın Sulusaray ilçesinin batısında meydana gelen 5,6 büyüklüğündeki depremdir. Bu deprem il merkezine yaklaşık 99 km uzaktaydı, yani 100 km sınırının hemen içinde kalıyor. Bu üç kayıt, 1941'den sonraki uzun sessizliğin bölgede depremlerin sona erdiği anlamına gelmediğini gösteriyor; orta büyüklükte depremler aralıklarla kaydedilmeye devam etmiş.
Kuzey Anadolu Fay Hattı'nın güneyinde bir yayla ili
Kuzey Anadolu Fay Hattı Yozgat'ın kuzeyinden, komşu Çorum ve Tokat illeri üzerinden geçer. Yozgat bu ana fayın güneyinde, İç Anadolu'nun içlerinde yer alır. Katalog bu bölgenin de sessiz olmadığını gösteriyor. Kaman, Saraykent ve Akdağmadeni çevresindeki depremler ana fay zonunun doğrudan üzerinde değil, il merkezinin batısında ve güneydoğusunda uzanan geniş bir alanda kaydedildi. Türkiye'nin her yeri deprem bölgesi sayılır; ana fay hattına uzak olmak Yozgat'ta da sağlam yapının ve hazırlığın yerini tutmaz. Bölgenin deprem tehlikesini AFAD'ın Türkiye Deprem Tehlike Haritası üzerinden adres bazında sorgulayabilirsiniz.
Bu depremlerin derinliği ne anlatıyor?
Listedeki 11 depremin hepsi yerin 10 ile 16 km altında oluşmuş. Bu sığ depremler sınıfına girer. Türkiye'deki depremlerin çoğu da bu derinlikte olur. Sığ bir deprem, aynı büyüklükteki derin bir depreme göre yüzeyde daha güçlü hissedilir. Etkisi ise en çok merkez üssüne yakın yerlerde görülür. Büyüklük ölçeği logaritmik olduğu için 6,6 ile 5,6 arasındaki bir birimlik fark, sayıların düşündürdüğünden çok daha büyüktür: açığa çıkan enerji yaklaşık 30 kat artar. Sayfadaki büyüklükler USGS kataloğundan alınmıştır. Aynı depremler için Kandilli Rasathanesi ve AFAD birkaç onda bir farklı değerler verebilir. Bu fark ölçüm yöntemlerinden kaynaklanır ve bir hata anlamına gelmez.
Yozgat'ta deprem hazırlığı: kışı da hesaba katın
AFAD'ın temel önerileri Yozgat için de geçerlidir. Dolap, kitaplık ve su ısıtıcısı gibi devrilebilecek eşyaları duvara sabitleyin. Evde çömelip başınızı koruyabileceğiniz güvenli noktaları önceden belirleyin. Aile içinde, ayrı düşerseniz buluşacağınız bir yer kararlaştırın. Deprem anında yerinizde kalın, çök, kapan ve tutun hareketini yapın; sarsıntı geçmeden merdivene ya da asansöre yönelmeyin. Yozgat yüksek bir yaylada kurulmuş, kışları sert geçen bir il. Bu yüzden deprem çantasına su, ilk yardım malzemesi, el feneri ve pilli radyonun yanında battaniye, bere, eldiven ve kuru yedek giysi koymak özellikle önemli. Kırsalda eski yığma ve kerpiç evlerde yaşayanlar, binalarının durumunu bir uzmana inceletebilir.

