Samsun'un deprem geçmişinde en güçlü kayıt 20 Aralık 1942'deki 7,0 büyüklüğündeki depremdir. Bu deprem il merkezine yaklaşık 55 km uzakta, Ayvacık'ın güneydoğusunda kaydedildi. ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu (USGS) kataloğuna göre 1900'den bu yana il merkezine 100 km içinde 5,0 ve üstü on deprem var. Bunların çoğunun merkezi kıyıda değil, iç kesimlerde: Ayvacık, Vezirköprü, Taşova, Erbaa ve Niksar yönünde, yani il merkezinin güneyinde. Sayfanın üstünde son 30 günün canlı listesi, altında ise bu tarihsel depremlerin tablosu yer alıyor.
1942 kışı: üç hafta arayla iki büyük deprem
Samsun çevresinin kayıtlı en hareketli dönemi Aralık 1942'dir. 2 Aralık 1942'de Vezirköprü'nün doğu-kuzeydoğusunda 6,0 büyüklüğünde, 15 km derinlikte bir deprem oldu; il merkezine uzaklığı yaklaşık 63 km. On sekiz gün sonra, 20 Aralık 1942'de bu kez Ayvacık'ın güneydoğusunda 7,0 büyüklüğünde, 10 km derinlikte bir deprem kaydedildi. 1942 Erbaa depremi adıyla bilinen bu ikinci sarsıntı, listedeki tek 7 büyüklüğündeki depremdir. Aynı bölgede 1954'te Ayvacık'ın batısında 5,3 büyüklüğünde bir deprem daha oldu; bu, listede il merkezine en yakın kayıt olarak yaklaşık 37 km uzaklıktadır.
Taşova'dan Merzifon'a: listedeki öbür depremler
Katalogdaki geri kalan depremler 5,1 ile 5,7 arasında. En eskisi 18 Mart 1917'de Taşova'nın kuzeydoğusunda 5,6 büyüklüğündeki depremdir. 21 Ağustos 1929'da Bafra'nın güneybatısında 5,1, 7 Mart 1940'ta ise Bafra'nın kuzeydoğusunda 5,4 büyüklüğünde depremler kaydedildi. 17 Nisan 1971'de Ordu'nun İkizce ilçesi yakınında 5,2, 14 Ağustos 1996'da Merzifon'un güneybatısında 5,7 büyüklüğünde depremler oldu. Son yıllarda Tokat yönünden iki kayıt var: 9 Ekim 2015'te Erbaa'nın doğusunda 5,1 ve 13 Mart 2026'da Niksar'ın batı-kuzeybatısında 5,3. Bu büyüklükler USGS ölçümüdür; Kandilli ve AFAD aynı depremler için birkaç onda bir farklı değer verebilir.
Kıyıda değil iç kesimde: depremlerin dağılımı
Tablodaki depremlerin çoğu Erbaa, Niksar, Taşova, Ayvacık ve Vezirköprü çevresinde, yani il merkezinin güneyindeki iç kesimlerde kaydedildi. Kuzey Anadolu Fay Hattı da bu kuşağa yakın, Tokat ve Amasya yönünden geçer ve bölgenin en çok bilinen deprem kaynağıdır. Karadeniz kıyısındaki il merkezi bu hattın üzerinde değil; listedeki on depremin sekizi merkeze 50 ila 100 km uzaklıkta, yalnız ikisi 50 km'nin içinde. Canlı listeyi okurken bu dağılımı akılda tutmak işe yarar: bir kaydın il sınırının içinde mi, yoksa güneydeki kuşakta mı olduğu, merkeze uzaklık sütunundan hemen anlaşılır.
Listedeki derinlikler ne anlatıyor
Samsun çevresindeki on depremin derinliği 5 ile 15 km arasında, yani hepsi sığ depremdir. Sığ depremler aynı büyüklükteki derin depremlere göre merkez üssüne yakın yerlerde daha güçlü hissedilir. Büyüklük ölçeği logaritmiktir: 7,0 büyüklüğündeki bir deprem, 6,0'a göre yaklaşık 32 kat daha fazla enerji açığa çıkarır. Bu yüzden 1942'deki iki deprem arasındaki tek birimlik fark, enerji bakımından çok büyük bir farktır. Üstteki canlı listede bir depremi okurken büyüklük, derinlik ve il merkezine uzaklığı birlikte değerlendirmek, ne kadar hissedildiğini anlamak için en iyi yoldur.
Samsun'da hazırlık: evde ve sahilde
AFAD'ın genel önerileri Samsun için de geçerlidir. Dolapları ve ağır eşyaları duvara sabitleyin, yatağın yakınına cam ve devrilebilecek eşya koymayın. Su, kuru gıda, el feneri, pil, ilk yardım malzemesi ve önemli belgelerin kopyalarını içeren bir deprem çantası hazırlayın. Ailece bir buluşma noktası belirleyin ve mahallenizdeki toplanma alanını önceden öğrenin. Sarsıntı anında çök, kapan, tutun; sarsıntı bitmeden merdivene ya da asansöre yönelmeyin. Kıyı şeridindeki Atakum, İlkadım, Canik, Bafra ve Terme gibi yerlerde, güçlü bir sarsıntı hissettiyseniz sarsıntıdan sonra sahilden uzaklaşıp yüksek bir yere geçmek genel bir güvenlik önlemidir.

