İzmir, deprem geçmişi yoğun bir il: il merkezine 100 km içinde 1900'den bu yana 5,0 ve üstü 12 deprem kaydedildi ve bunların üçü 7,0 ve üstündeydi. En büyüğü 23 Temmuz 1949'da Karaburun yakınlarında oldu ve 7,2 olarak ölçüldü. Kentin bugün en iyi hatırladığı deprem ise 30 Ekim 2020'de Sisam (Samos) adası açıklarındaki 7,0 büyüklüğündeki depremdir. Büyüklükler ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu (USGS) kataloğundan alındı; Kandilli ve AFAD aynı depremleri birkaç onda bir farkla vermiş olabilir. Bu sayfanın üstünde ilin son 30 gündeki depremleri, altında ise tarihsel depremlerin tam tablosu var.
Karaburun'dan Sisam'a: İzmir çevresindeki büyük depremler
Kayıtlı büyük depremlerin önemli bir kısmı İzmir'in batısında, Karaburun Yarımadası ile Ege adaları arasında yoğunlaşıyor. Karaburun çevresinde 19 Ocak 1909'da 6,0, 23 Temmuz 1949'da 7,2 ve 6 Nisan 1969'da 5,8 büyüklüğünde depremler kaydedildi. Ege'nin karşı kıyısında 30 Ekim 2020'de Sisam adası açıklarında 7,0, 12 Haziran 2017'de Midilli (Lesbos) adasının güneyinde 6,3 büyüklüğünde depremler oldu. İkisinin de merkez üssü il merkezine 90 km'den yakındı. Kuzeyde 18 Kasım 1919'da Soma yakınlarında 7,0 ve 22 Eylül 1939'da Bergama'nın kuzeyinde 6,5, güneyde ise 16 Temmuz 1955'te Söke'ye bağlı Sarıkemer yakınlarında 6,6 büyüklüğünde depremler var. Listedeki her deprem 5,0 ve üstü, her biri il merkezine 100 km içinde.
Kente en yakın depremler: Seferihisar ve Bayındır hattı
Uzaklık, sarsıntının kentte nasıl hissedileceğini büyüklük kadar belirler. Listede il merkezine en yakın deprem 6 Kasım 1992'de Seferihisar yakınlarında 31 km uzaklıkta olan 6,1 büyüklüğündeki depremdir. Hemen ardından 31 Mart 1928'de Bayındır yakınlarında 36 km uzaklıkta 6,4 büyüklüğünde bir deprem geliyor. Aynı iç bölgede 28 Eylül 1920'de Bayındır'ın güneyinde 5,8 büyüklüğünde bir deprem daha kaydedildi. Seferihisar açıklarında 20 Ekim 2005'te 5,9 büyüklüğünde bir deprem oldu ve il merkezine 45 km uzaktaydı. Bu dört deprem, büyük sarsıntıların yalnız açık denizde değil, kentin hemen güneyinde ve doğusunda da oluşabildiğini gösteriyor.
Gerilen Batı Anadolu ve İzmir'in grabenleri
Batı Anadolu kabuğu kabaca kuzey-güney yönünde gerilen bir bölge. Bu gerilme, doğu-batı uzanımlı çöküntü ovaları (grabenler) ve onları sınırlayan normal faylar oluşturdu. İzmir'in doğusundaki Gediz Ovası ile güneydeki Büyük Menderes Ovası bu yapının bilinen örnekleri. İzmir Körfezi'nin güney kıyısı boyunca da İzmir Fayı olarak bilinen bir fay uzanıyor. Ege Denizi'ndeki adaların çevresi de aynı gerilme sisteminin parçası; Midilli ve Sisam açıklarındaki depremler bu yüzden İzmir'in tarihsel listesinde yer alıyor. İzmir, Türkiye'nin deprem tehlikesi en yüksek bölgelerinden birinde yer alır. Bu durum, depremin ne zaman olacağına dair bir tahmin değildir; binaların ve hazırlığın neden önemli olduğunu anlatır.
Sığ depremler ve kıyı kentinde hazırlık
Listedeki depremlerin hepsi sığ: derinlikler 10 ile 35 km arasında, on iki depremin altısı 14-17 km aralığında. Sığ depremlerde enerji yüzeye kısa yoldan ulaştığı için sarsıntı merkez üssü çevresinde daha güçlü hissedilir. Büyüklük ölçeği logaritmiktir; 7,0 büyüklüğündeki bir deprem 6,0'a göre yaklaşık 32 kat daha fazla enerji açığa çıkarır. Hazırlık için AFAD'ın genel önerileri geçerli: dolapları ve ağır eşyaları duvara sabitleyin, deprem çantasını hazır tutun, ailenizle buluşma noktasını belirleyin. Sarsıntı anında çök, kapan, tutun; asansöre binmeyin, balkona ve merdivene koşmayın. İzmir'in uzun bir kıyı şeridi var. Kıyıdayken güçlü ya da uzun süren bir sarsıntı hissederseniz resmi uyarıyı beklemeden kıyıdan uzaklaşıp yüksek bir yere çıkın ve bir süre kıyıya dönmeyin.

